Batxilergoa mailako Erlijioa ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Arrazionalismoaren Ezaugarriak

1. Erabateko konfiantza giza arrazoian: Kontsideratu ohi da arrazionalismoaren moduko sortzailea eta korronte filosofiko berean kokatzen direla Spinoza, Malebranche eta Leibniz. Arrazionalismoa beste ezagutza-ahalmenen gainetik jartzen da, sentipenezko organoak eta irudimena engainagarriak direlako. Fedea, tradizioa eta autoritatea, Eliza Katolikoaren kasuan pisu handikoak, zalantzan jartzen hasi zirenean.

2. Metodo berri baten bilaketa: Arrazionalismoaren helburua arrazoibide zuzenera eramango zuela metodo bat bilatzea zen, eredua matematikan topatuz.

3. Intuizioa eta dedukzioa ezagutza lortzeko ahalmenak: Arrazionalismoaren bidez ezagutza-edukiak ditzakegu, intuizio intelektuala eta dedukzio-ahalmenak ditugulako....

1. Zer da erlijioa?

Gizakiak bere gainetik dagoen goi-errealitatea aitortu eta bere borondatez goi-errealitate horri ematea oinarri duen giza errealitatea da. Goi-errealitate horrekiko harremanak bere bizitzari zentzua emango diola sinestea da funtsa.

2. Erlijioa eta bizitzaren zentzua

Erlijioen arteko desberdintasunak nabariak diren arren, guztiek bizitzarako azken zentzua aurkitu eta eskaini nahi izaten dute. Zentzua terminoaren hiru adieretako edozeinetatik uler daiteke; bizitzaren balioaren aldeko apustuak direla esan daiteke.

3. Erlijioa: Birlotura

Xabier Zubiri filosofo gipuzkoarraren ustez, erlijioaren interpretazio etimologikoak oinarrizko ezaugarriak argitzen ditu. Erlijioa latinezko religare hitzetik dator (birlotu, elkartu, uztartu......

1.1. Erromantizismoa eta aberria

XIX. mendean, erromantizismoaren garaian, abertzaletasunak indar handia hartu zuen artean eta literaturan. Aberriarekiko atxikimendua modu idiliko eta afektiboan islatu zen.

Garai hartan gertaera eta aldaketa sozial handiak izan ziren: Karlistaldiak, foruen galera, industria eta hirien garapena. Artearen bidez, paisaia naturalen eta ezaugarri kultural tradizionalen (hizkuntza, ohiturak...) edertasuna goraipatu zen, literatura indartuz.

1.2. Topiko literarioak: toki eta izaera tradizionala

Industriaren garapenarekin, hiriko paisaiak eta bizimoduak indarra hartu zuten, Euskal Herriaren irudi berri bat ekarriz. Horregatik, leku tradizionalekiko ikuspegi erromantikoa gailendu zen. Topiko erabilienak hauek dira:

• LOCUS

Agustin Hiponakoaren garaian nabarmendu beharreko bi gertakari historiko nagusi daude: Erromatar Inperioaren gainbehera eta kristau erlijioaren hedapen eta nagusitasuna.

Erromatar Inperioaren gainbehera

Agustinek Erromatar Inperio handiaren gainbehera lehen eskutik bizi izan zuen. Gertakari honek eragin izugarria izan zuen mundu osoan, eta gure filosofoan ere bai, Jainkoaren Hiria obra idatzi baitzuen horren ondorioz.

Erromatar Inperioaren krisia III. mendean hasi zen, mota askotako arrazoiak tartean zirela:

• Arrazoi politikoak (ezegonkortasun politikoa).
• Arrazoi ekonomikoak (krisialdi ekonomikoa).
• Arrazoi militarrak (Inperioa handiegia zenez, mugak hain zabalak izanda, ezinezkoa zen haren defentsa).
• Arrazoi sozialak (erromatar gizartea zatituta zegoen

Erdi Aroko garaia: Erromatik Amerikaren aurkikuntzara

Erromako Inperioaren amaieratik Amerikaren aurkikuntzaren arteko garaiari buruzko ikuspegi laburra.

Hiru kultura nagusi

Hiru kultura nagusitan banatzen da: Bizantzioa, Islama eta Europa kristaua.

Bizantzioa

Bizantzioa Ekialdeko Inperioan sortu zen eta grekez hitz egiten zen. Erlijio ofiziala kristautasuna izan zen. Justinianoren garaian izan zuen Bizantziok garai loriatsuena. Turkiarrek Konstantinopla konkistatu zuten (1453ean), Bizantzioko hiriburua, eta ordurako amaitu zen inperioaren historia.

Islama

Islama erlijioa da. Meka hirian sortu zen 622. urtean. Koranak Mahomaren predikazioak eta jasotako agerpenak kontatzen ditu. Arabiar munduak Persiako eta Indiako ipuinak berenganatu zituen, eta...

Bizkaieraz Jardundakoak

Joan Mateo Zabala

Apaiz frantziskotarra. Euskaraz eta gaztelaniaz jardun zuen.

• Obra nagusia: Fábulas en dialecto vizcaíno (alegia sorta, XX. mendean argitaratua).
• Kritika: Prosa hotza eta adierazpen-indar mugatua.

Pedro Antonio Añibarro

Euskaraz eta gaztelaniaz idatzi zuen. Euskal gramatikari, apologiari eta deboziozko obrak ditu:

• Lore sorta espirituala.
• Geroko gero (Axularren bizkaierara egindako egokitzapena).

Ideietan, dantzen kontra agertu zen.

Jose Antonio Uriarte

Luis Luziano Bonaparte printzearen adiskidea izan zen, eta hark bultzatu zuen idazle izatera. Obrak euskaraz eta erlijio-gaiei buruzkoak dira.

• Obra nabarmenena: Biblia osoaren itzulpena gipuzkerara.
• Alegia sorta baten autorea ere bada.

Evaristo Bustintza "Kirikiño"

Datu Historikoak eta Testuingurua

XII. Mendea: Gune Intelektualen Aldaketa

• Unibertsitateak sortzen hasi ziren, eta horrela monasterioen ordez gune intelektual nagusi bihurtu ziren.
• Arabiarrek greziarren zientzia eta filosofia Europara ekarri zuten, teologia agustindarrari kalte handia eginez.
• Toledoko Itzultzaileen Eskolak lehen ulertzen ez ziren arabiarren liburuak itzuli zituen. Hauek Donejakue Bidearekin zabaldu ziren Europa osora, arrazoiari garrantzia ematen zion mentalitate berria hedatuz.

XIII. Mendea: Krisi Anitzeko Garaia

Krisi Motak

Garai honetan krisi sakonak bizi izan ziren:

• Politikoa
• Erlijiosoa
• Intelektuala (Teologoak vs. Artistak)

Paris, Gune Intelektual Nagusia

Paris zen gune intelektual garrantzitsuena. Unibertsitatean bi fakultateren artean...

1.1. Erromantizismoa eta aberria

XIX. mendean, Erromantizismoaren garaian, abertzaletasunak indar handia hartu zuen literaturan, modu idiliko eta afektiboan. Horrek eragin zuzena izan zuen aberriaren maitasunean.

• Gertaera historikoak: Karlistaldiak, foruen galera, industrializazioa eta hirien hazkundea.
• Ezaugarriak: Paisaia naturalen eta ohitura kultural tradizionalen edertasuna goraipatzen zen.

Jose Maria Iparagirre (1820-1881)

Urretxun jaioa eta Itsasoan hila, olerkari, abeslari eta gitarra-jole ezaguna izan zen. Euskaraz idatzi zuen, Euskal Herriko istorioak, kondairak eta olerkiak landuz.

• Lan nagusiak: Gernikako arbola eta Agur Euskalerria.
• Bizitza: 15 urterekin gerrara joan zen, zauritu egin zuten eta, politika zela eta, erbestera joan behar

Hinduismoaren oinarrizko datuak

• Nola deitzen dute hinduek haien erlijioa? Sanatana Dharma.
• Zein izan zen bere sortzailea? Ez dauka sortzailerik.
• Zenbat kide ditu? 700 milioi baino gehiago.
• Non daude jarraitzaile gehienak? Indian.
• Komunitate hinduistak: Sri Lanka, Malaysia, Singapur, Fidji uharteak eta Hegoafrika.

Kontzeptu filosofikoak

Zer dira Atman edo Brahman? Hinduismoaren arabera, gizakiaren barnean erdigune mugaezin bat dago; horri Atman edo Brahman deitzen zaio.

Zer da yoga? Jainkotasunerantz doan bidea da, bizitzeko modu bat. Gorputza lantzen da gogamena menperatzeko. Helburua gure barnean dagoen infinitua kanporatzea, jainkoarekin batzea eta perfekzio gorena lortzea da.

Berraragiztatzea eta testu sakratuak

Berraragiztatzeen zikloa: Perfekzioa...