Oposizioak mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Hazkuntza-inguru motak (helburuaren arabera)

Hazkuntza-inguru motak (helburuaren):

• Inguru orokorrak: mikroorganismo gehienek behar dituzten nutrizio-printzipio guztiak eskaintzen dituzte.
• Inguru bereziak: mikroorganismo motaren batean nolabaiteko efektua eragiten dute.
  1. Inguru aberastuak: garapena sustatzen dute; mikroorganismo jakin bat gainerakoak baino ugaritzen da.
  2. Inguru hautakorrak: dosi jakin batean mikroorganismo bat onartzen du, baina gainerakoentzat toxikoa izan daiteke (isolatzeko erabiltzen dira).
  3. Inguru bereizgarriak: mikroorganismo mota bakoitzak bertan oinarrituz azken produktu desberdinak sortzen ditu; mikroorganismo motak bereizteko balio du.

Inguru motak (egoeraren arabera)

Inguru motak (egoeraren):

• Inguru likidoak: osagai nagusia

PROTISTEN ERREINUKO MIKROORGANISMOAK

PROTOZOOAK

• Zelulabakar eukariotoak.
• Heterotrofoak.
• Koloregabeak.
• Horma zelularrik gabeak.
• Higikorrak.

Lau talde nagusi daude:

1. Flagelatuak
2. Ziliatuak
3. Errizopodoak
4. Esporozooak

Ziliatuak

• Zilioekin mugitzen dira.
• Bi nukleo dituzte.
• Adibidez: Paramecium.

Flagelatuak

• Batzuk patogenoak dira gizakiarentzat.
• Flagelo bat edo gehiago dituzte.
• Adibidez: Trypanosoma brucei (loaren gaixotasuna).

Errizopodoak

• Pseudopodoekin mugitzen dira.
• Fagozitosi bidez elikatzen dira.
• Batzuk parasitoak dira (Entamoeba histolytica-k amebiasia sortzen du).
• Beste batzuek oskola dute: foraminiferoak eta erradiolarioak.

Esporozooak

• Ez dira higitzen.
• Parasitoak dira.
• Giza parasito ohikoena Plasmodium da (malaria sortzen du).

ALGAK

• Eukariotoak eta autotrofoak.
• Pigmentu desberdinak

Plagiziden Erabilera Okerra

• Lurzoruaren mikroorganismoak eta abar hondatzen dituzte.
• Hondakinak gizakion elikagai-kateetara iristen dira.
• Plagizidak fabrikatzerakoan ingurumena kaltetzen da eta kutsatzaileak isurtzen dira.
• Produktu horien helburu diren organismoetan presio genetiko handia eragiten dute.

Landare Osasuna: Helburuak eta Kudeaketa

Landare arazoak eta aldaketak aztertzea, eta kalte horiek kontrolatzea edo mugatzea da helburua.

Agente Biotikoak eta Abiotikoak

• Agente biotikoak: Landarean ezer eskaini gabe bizi diren agenteak bizkarroiak dira.
• Agente abiotikoak: Ez dira bizkarroiak, adibidez, kazkabarra edo izoztea.

Izaki Bizidunen Gaur Egungo Sailkapena

Eukariotoen Erreinua

Morfologia aldetik era askotakoak dira. Gaur egun, eboluzio-erlazioak...

Mikroorganismo Patogenoen Ezaugarriak eta Infekzioak

Moneroak eta Sailkapena

Moneroak: Prokariotoak, zelulabakarrak. Ehunik ez, autotrofak edo heterotrofak (saprofitoak —materia organiko hila—, sinbiotikoak beste izakietatik onuragarriak, bizkarroiak kaltegarriak). Ugalketa parasexuala.

Sailkapena

• Arkeobakterioak: Primitiboenak, giro baldintza txarretan bizi direnak (halofiloak —gazitasun handiko uretan—, metanogenoak —giro anaerobikoetan metanoa ekoizten—, termoazidofiloak —sufre ugariko giro bolkanikoetan eta garratz diren ur termaletan—).
• Eubakterioak: Zelula paretadun bakterioak. Paretaren osaeraren arabera: gram positiboak (kolore morea, tuberkulosia eragiten dute) eta gram negatiboak (kolore gorria, izurria eragiten duten bakterio patogenoak). Mikoplasmek ez dute hormarik.

Zatiketa

KATABOLISMOA  

1. (2 p.) Bioerregaiek petrolioaren deribatuak ordezkatuko dituzte etorkizunean. Gluzidoen hartziduratik lortutako bioetanolak egungo gasolina ordezkatuko du.

 a)(1,5 p.) Deskribatu, labur, nola lor daitekeen etanola glukosatik, eta zer bide metabolikok hartzen dute parte.

Etanola glukosatik lortzeko 2 bide metaboliko egin behar dira: lehena glukolisia eta, bigarrena, hartzidura alkoholikoa.

Glukolisian (aerobikoa), glukosa molekula eraldatzen dora, loturak apurtuz eta berriak sortuz, nola ez, entzima desberdinen bitartez (erreakzioen abiadura azkartzeko). Glukosari hasieran fosfato talde bate gehitzen zaio ATP molekula baten bidez (Glukosa-6-fosfato), ondoren, isomerasa baten bidez fruktosa-6-P lortzen da eta horri beste fosforo

Biomolekulen Identifikazioa eta Talde Funtzionalak

• A: Aminoazidoa; B: Monosakaridoa; C: Nukleotidoa.
• Talde funtzionalak: Karboxilo eta amino taldeak; alkohol (hidroxilo) eta karbonilo (aldeido edo zetona) taldeak; eta azido fosforikoa.

Osmosia eta Garraio Zelularra

a) Ingurune hipotonikoa: Ura zelulara sartzen denean kontzentrazioak orekatzeko, zelula puztu egiten da (turgentzia), baina zelula-hormari esker ez da lehertzen.

b) Ingurune hipertonikoa: Urak zelulatik ateratzeko joera du kontzentrazioak orekatzeko. Zelula zimurtu egiten da (plasmolisia) eta mintza zelula-hormatik bereizten da.

c) Kontzeptuen laburpena:

• Hipertonikoa: Urak zeluletatik ateratzeko joera du; zelula zimurtu eta mintza hormatik bereizten da.
• Isotonikoa: Zeluletatik ateratzen

Genetika eta Oinarrizko Kontzeptuak

Genetika: Herentziaren mekanismoak eta haiek arautzen dituzten legeak aztertzen dituen zientzia da.

Gako-terminoak

• Genea: ADN zati bat da eta herentziazko karaktere bat zehazteko beharrezko informazioa du. Gene batek kromosoma batean duen kokapen finkoari locus esaten zaio.
• Aleloa: Karaktere jakin bat kontrolatzen duen gene batek izan ditzakeen aukerei alelo deritzo.

Mendelen Hiru Legeak

Genetikaren oinarriak hiru legeren bidez laburbiltzen dira:

Lehen legea: Karaktere baterako homozigotoen gurutzaketa

Haziaren kolorearen karaktererako homozigotoak ziren bi banako gurutzatu zituen Mendelek. Hazi horiak zituen banako homozigoto gainatzaile bat (AA) eta hazi berdeak zituen banako homozigoto azpirakor bat (aa) gurutzatzean,...

Hormona

Guruin batek edo zelula espezializatu batek ekoiztutako substantzia da, mezulari kimiko gisa zelula batetik bestera informazioa eraman ondoren, zelulen, ehunen, organoen edo aparatuen funtzioa erregula edo alda dezakeena.

Ekintza Mekanismoak

Hormonen jarioa atzeraelikadura negatiboko mekanismoek erregulatzen dute. Hormona sortzen duten guruinek informazioa jasotzen dute odolean edo bitarteko likidoan duen presentziari buruz. Hormonen metaketak guruin-jarioa galarazten du; hormona-maila baxuek, berriz, guruina sustatzen dute jarioa handiagotzeko.

Hormona jomuga-zeluletara heltzean, hormona motaren arabera bereizten dira:

• Hormona proteikoak: Molekula handiak dira, ezin dute mintza zeharkatu, eta kanpoan errezeptore espezifikoak dituzte.
• Hormona

Kode Genetikoa: ADN eta Proteinen arteko Lotura

ADNa material genetikoa dela jakin ondoren, ikerketa sakonak egin ziren agindu genetikoak ADN molekulan nola biltzen eta antolatzen diren argitzeko. Horrez gain, proteina baten aminoazidoen eta horiek kodetzen dituzten ARNm-aren nukleotido hirukoteen arteko lotura zein den zehaztu zen; hau da, kode genetikoa ezartzeko prozesua.

Kode Genetikoaren Ezarkuntza

Kode genetikoa ARNaren base nitrogenatuen eta horrek kodetzen dituen aminoazidoen arteko lotura da. Baldintza arruntetan, proteinetan hogei aminoazido baino ez daude. Horiek kodetzeko, gutxienez, hiru nukleotido behar dira.

• Informazio-unitatea nukleotido bat izanez gero, konbinazio balizkoak 4 izango lirateke.
• Bi nukleotido izanez gero, konbinazioak