Zientziaren Filosofia eta Metodologia: Oinarrizko Kontzeptuak
Zientzia
Greziar munduan, zientzia ezagutza betierekoa, aldaezina, unibertsala eta beharrezkoa zen. Errenazimentutik aurrera, zientzia behaketaren indagazioari eta naturaren esperimentazioari lotuta agertzen da, eta zentzu praktiko zuzen bati itsatsia, metodo hipotetiko-deduktiboa erabiliz.
Esperimentua
Behar bezala antolatutako eta matematikako formuletan oinarritutako ekintzen multzoa, gauzen jokabideak aztertzeko helburua duena.
Metodoa
Helburu bat lortzeko aurrez planifikatu, antolatu eta bideratutako pentsatzeko edo aritzeko modua da.
Dedukzioa
Aurrez emandako premisa batetik edo batzuetatik ondorio logikoa (konklusioa) ateratzea ahalbidetzen duen arrazoiketa-prozesua da.
Indukzioa
Esperientziaren bidez ezagututako kasu bakarretatik abiatuta, konklusio orokorra ateratzen den arrazoiketa-prozesua da.
Metodo Hipotetiko-Deduktiboa
“Metodo zientifikoa” ere esaten zaio; zientzia modernoak erabiltzen duen metodoa da, bere analisiak, esperimentuak eta konklusioak ateratzeko.
Axioma
Sistemen funtsezko printzipio frogaezinak dira. Aukeratzerakoan, erabilgarritasuna, emankortasuna, hedadura eta ebidentzia kontuan hartzen dira.
Legea
Enuntziatu unibertsalak dira, eta fenomeno jakin batzuen portaera edo erlazio erregularrak eta iraunkorrak izaten dituzte aztergai.
Teoriak
Enuntziatu unibertsalak dira, eta horietatik zientzia baten lege guztiak deduzitu daitezke. Batasuna ematen diote zientziari eta lege berriak aurkitzea ahalbidetzen dute.
Faltsazionismoa
Behaketa-enuntziatuak, behaketa egiteko erabiltzen den teoriaren menpe daude, eta logika formalaren ikuspuntutik ezin da justifikatu enuntziatu partikularretatik enuntziatu unibertsaletara pasatzea. Enuntziatu partikularren faltsutasunetik enuntziatu unibertsalen faltsutasuna ateratzen da.
Karl Popper
Zientziaren filosofoa izan zen, faltsazionismoaren teoria formulatu zuena.
Thomas S. Kuhn
Zientziaren garapena prozesu etena eta ez-akumulatiboa dela defendatzen duen filosofoa. Berarentzat, zientziak egonkortasun-aldiak (zientzia normala) eta erabateko aldaketa-aldiak (iraultza zientifikoa) ditu.
Feyerabend
Filosofo honentzat, zientziak ez du inolako ezaugarri berezirik ezagutzaren beste alderdi batzuk baino gorago egoteko (mitoak edo budua). Teorien artean bat aukeratzeko, gizabanakoen balio eta desira subjektiboak erabiltzen dira.