XVIII. eta XIX. Mendeko Iraultza Burges eta Liberalak

1. Iraultza Burgesa

XVIII. eta XIX. mendean zehar garatu zen aldaketa prozesu bat da. Aldaketa ziklo hau burgesiak gidatu zuen. Bi motatako iraultza burgesak egon ziren:

• Goitik emandako burgesa: Pribilegio politikoak lortzeko aliatuak bilatzen dituzte, eta ez da iraultza bortitz bat izaten.
• Behetik emandako burgesa: Herrian bilatzen dute laguntza, batez ere Frantzian gertatu zen bezala.

Burgesiak aldarrikatutako aldaketak

• Politikan: Sistema politiko absolutua aldarrikatuko dute, bi zutabetan oinarrituta: nazio jabetza eta botere banaketa, absolutismoaren aurka.
• Ekonomikoki: Industriari aurre egiteko aldaketak aldarrikatuko dituzte. Horren ondorioz, nekazariek kontra egingo dute.
• Gizartean: Gizarte klase sozialen gizarte bat oinarrituko da aberastasunaren arabera, gizarte estamentalaren aurka. Guztiak berdinak izango dira legearen aurrean.
• Artea: Erromantizismoa eta Errealismoa izango dira nagusi.

2. Estatu Batuetako Iraultza

XVIII. mendearen amaieran, Ipar Amerikako ekialdeko kostaldeko hamahiru kolonia britainiarrak Britainia Handitik independizatu ziren eta iraultza politikoa igaro zuten.

Eragile nagusiak

• Kolonoen pozik eza, ez baitzuten ordezkaririk Parlamentu britainiarrean.
• Britainia Handiaren eragina merkataritzari zegokionez.

Gatazka piztu zuen txinparta Britainia Handia zerga gehiago ezartzen saiatu izana izan zen. Zigiluaren Legeak zerga bat ordaintzera behartzen zuen, eta 1773ko Tearen Itunak zergak jarri zituen. Kolonoek ez zituzten karga horiek onartu. Garrantzitsuena 1773an Bostonen gertatu zen Tearen Matxinada izan zen.

3. Frantziako Iraultza

Monarkia absolutista finantza eta krisi ekonomiko batean zegoen. Luis XVI.ak Estatu Orokorrak deituko ditu konponbide bat aurkitzeko (1789an). Batzarraren jatorria Erdi Aroan zegoen, eta 1614an bildu zen azken aldiz. Batzarraren bilerak 1789ko maiatzaren 5ean hasi ziren.

4. Europa Napoleonikoa

Napoleon Bonaparte (1769-1821) karrera militarra zuen; jenio militar gisa nabarmendu zen Direktorioaren gobernuan. Marengon austriarrak garaitu ondoren eta sultan turkiarrak Egipton garaitu ondoren (Piramideetako Guduan), Frantziako pertsonaiarik ospetsuena bihurtu zen. Santa Elena uhartean hil zen.

Ekimen nagusiak

• Frantziako baketzea, bizikidetza lortzeko helburuarekin.
• Konpromiso bat hartu zuen Frantziako nobleziarekin.
• Bere aurkako oposizioa erreprimitu egingo zuen.
• 1801ean Vatikanoarekin konkordatu bat sinatu zuen.

5. Berrezarkuntzaren Garaia

1814tik 1815era, Napoleon garaitu zuten potentziak (Erresuma Batua, Austria, Prusia eta Errusia) Vienako Kongresuan bildu ziren.

Ideologia nagusiak

Liberalismoa

Banako askatasuna defendatzen zuen, hiritarren eskubideen aitorpenaren bitartez, pribilegioak ezabatuz.

Nazionalismoa

Historia, hizkuntza eta kultura bateratu batzuetatik ondorioztatutako ezaugarri propioak dituen komunitatea. Helburua nazio bakoitzak bere estatua izatea zen.

6. XIX. Mendeko Iraultza Liberalak

1820ko Iraultzak

Liberalek absolutisten aurkako matxinadak altxatu zituzten. Errege absolutistek, tronua ez galtzeko, liberalismoaren printzipio batzuk onartu zituzten iraultza honen ondorioz.

1830eko Iraultzak

Liberalek boterea lortu zuten armen bidez, botere politikoa eskuratzea lortuz. Europa ia osoan hedatu zen, baina Frantzian piztu zen.

1848ko Iraultzak

Herri sektoreek burgesiaren aurka armak hartu zituzten. Burgesiak protesta hauek erreprimitu zituen. Parisen (Frantzian) piztu ziren.

7. Nazionalismoa eta Bateratze Prozesuak

Italiako Bateratzea

Viktor Emanuel II.ak Austriaren aurka borrokatu zuen, eta Lonbardia Piamonte-Sardinia erresuman sartu zuen. Garibaldik, alkandora gorriak izeneko armadarekin, Bi Sizilietako erresuma konkistatu zuen.

Alemaniako Bateratzea

Gilen I.aren mendeko Prusiako erresuma eta Bismarck kantzilerra izan ziren prozesuaren bultzatzaileak. Alemania bateratzea proposatu zuten, Austria kanpoan utzita.