Xenoma humanoaren splicing diferentziala eta dogma zentrala biologia molekularrean

Xenoaren definizioa eta splicing diferentziala

Introi-sekuentziak (introiak) exoi-sekuentziak (exoiak) baino luzeagoak izan daitezke xenoaren osotasunean (1. taula). Giza genomaren sekuentziazioa, Giza Genoma proiektuaren barruan burutua, giza espezieko xenoen kopurua 100.000 batetik 30.000 baino gutxiagora murriztea ekarri zuen (gutxi gorabehera 28.000). Kopuru murriztu hori giza espezieak dituen 140.000 proteina inguruko ezagutzarekin alderatzen da.

Zergatik kodetu ditzake 30.000 xenok 100.000 proteina baino gehiago?

Erantzuna da xeno bakoitzak hainbat proteinaren informazioa kodetu dezakeela. Hori posible da proteina jakin baten introi gisa funtzionatzen duten sekuentziek beste proteina desberdin baten exoi gisa jardun dezaketelako, eta alderantziz. Horrela, proteina bakoitzerako introi eta exoien konbinazio berezi bat dago, eta ADN sekuentzia bereak hainbat proteina desberdinen informazioa kodetu dezake.

ADN sekuentzia beretik ARN mezulari desberdinak lortzeko prozesuari splicing diferentziala deitzen zaio.

Xenoaren definizioarekin lotutako alderdi osagarriak

Xenoaren definizioarekin lotutako arazoak osatzeko, kontuan hartu beharreko beste alderdi batzuk ere badaude. Xeno guztiak ez daude proteinen eraketan parte hartzen. Proteina sintesian parte hartzen duten ARN ribosomikoen eta transferentziazkoen xenoak kategoria honetakoak dira: transkribatzen badira ere, ARN horiek ez dira proteinetara itzultzen, eta beren funtzioa ARN ribosomiko eta transferentzia gisa betetzen dute.

Gainera, xenoekin lotutako ADNaren eskualde batzuk daude, transkripzioaren erregulazioan parte hartzen dutenak (erregulatzaile-sekuentziak).

Biologia molekularraren dogma zentrala

Biologia molekularraren dogma zentrala deritzon eskema, izatez, organismoetan maila molekularrean dagoen informazio genetikoaren fluxuaren norabideen eskema bat da. Francis Crick-ek formulatu zuen jatorriz 1957an, eta geroago zenbait aldaketa jasan zituen. Bere bertsio behin betikoa 1990. urtekoa da.

Eskemaren goiko geziek organismoetan ohiko informazio genetikoaren fluxua adierazten dute, eta beheko geziek, berriz, informazioa transmititzeko forma ezohikoak dira, soilik ARN birusetan edo prioietan agertzen direnak.

Informazioaren fluxua

• Transkripzioa: informazioa ADNtik ARNra pasatzen da, ADNaren nukleotido-sekuentzia ARN osagarri batean kopiatuz (A = U eta G = C).
• Itzulpena: informazioa ARNtik proteinetara pasatzen da, ribosomek egiten dute, eta ARNaren nukleotido-sekuentzia proteina baten polipeptido-kateko aminoacido-sekuentzia bihurtzen dute. Bihurketa hori kode genetikoaren baliokidetasunei jarraituz egiten da; aminoacidoak ARNaren nukleotido-hiruletan (kodoietan) daude.
• Erreplikazioa: ADN (edo ARN) molekula baten informazioa beste molekula batera kopiatzea da, belaunaldi jarraituen artean transmititu aurretik.

Transkripzioa eta itzulpena dira, beraz, ADNan dagoen informazio genetikoaren adierazpenean parte hartzen duten bi prozesuak.

Salbuespenak: birusak eta prioiak

ARN ADNaren ordez material hereditario gisa duten birusek ARNren erreplikazioaren bidez transmititzen dute informazio hereditarioa. Erretrobirusek (VIHa barne, Sidaren transmisioaren arduraduna) transkripzio alderantzizkoa egiten dute: ARN molekula batetik ADN molekula bat sortzen dute, transkriptasa alderantzizkoa izeneko entzimaren bidez, erretrobirusetan soilik dagoena.

Proteina batetik bestera doan informazioaren fluxua prioiek egin dezakete: egitura aldatuta duten proteinak dira, eta harremanetan dauden beste proteinen egitura aldatzea eragiten dute. Hainbat gaixotasunen arduradunak dira, hala nola "behi eroen gaixotasuna" ere deitzen zaion "entzefalopatia espongiforme bobinoa".