Utilitarismoa, Desobedientzia Zibila eta Sokrates: Etika Aztergai
Utilitarismoa
Utilitarismoaren arabera, ekintza onak erabilgarriak diren ekintzak dira, zoriontasuna handiagotzeko eta sufrimendua txikiagotzeko balio dutenak. Horregatik, utilitarismoak dio moraltasunaren helburua dela ahalik eta izaki bizidun gehienentzat zoriontasun handiena lortzea. Kontuan izanik, ekintza bat zuzena izango da gizarteko zoriontasun-maila orokorra handiagotzen badu, eta okerra izango da gizartearen zoriontasun-maila orokorra txikiagotzen badu. Beraz, utilitarismoa ekintzak ondorioen arabera epaitzen dituen pentsakera etikoa da.
Filosofo utilitarista ezagunenak Jeremy Bentham eta John Stuart Mill dira. Benthamek uste zuen plazer kantitaterik handiena zerk ematen duen kalkula daitekeela. Millek, ordea, plazeren arteko desberdintasuna ez datzala kantitatean, nolakotasunean baizik. Millek goi-mailako plazerak eta behe-mailako plazerak bereizi zituen, eta esan zuen bi eratako plazerak ezagutu dituztenek beti nahiago izaten dituztela plazer intelektualak eta moralak.
Utilitarismoaren aldeko argudioak
Moralitatea malgua izatea: Ekintzen ondorioetan zentratzen den arren, utilitarismoak testuinguru desberdinetara egokitzea baimentzen du, arau finkoak ez direlako, espero den emaitza baizik.
Utilitarismoaren kontrako argudioak
Eskubide indibidualen begirunerik eza: Gutxiengoen eskubideak eta duintasuna alde batera uzten dituzten erabakiak ekar ditzake, gutxi batzuen interesak sakrifikatuz gehiengoaren ongizatearen mesedetan.
Desobedientzia Zibila
Desobedientzia zibila gizartearen ongizatearen aldeko protesta edo mugimenduaren espresioa da, eta arau juridikoak edo gobernuen agiriak hausten ditu.
Adibidea: Hezkuntzan lege diskriminatzaile bat onartzen denean, herritarrek desobedientzia zibila erakusten dute, protesta baketsuen bidez eta legeari uko eginez. Helburua da politika aldatzea, presio publikoaren eta elkarrizketaren bidez, hezkuntza-berdintasuna bermatzeko.
Sokrates: Mendebaldeko Etikaren Aita
Sokrates izan zen Mendebaldeko etikaren sortzailea; hark proposatu zituen etikaren funtsezko galderak. Gizakiak gizartean nola bizi behar duen aztertu nahi izan zuen. K.a. V. mendean, Atenasen garrantzitsua zen erretorika menderatzea; ondorioz, erretorika erakusten zuten jakintsuak agertu ziren. Jakintsu horiek sofista esaten zioten beren buruari, eta ikuspegi etiko erlatibistak defendatu zituzten.