Sobietar Batasuneko eta Txinako Plan Ekonomikoak: Historia eta Garapena

Sobietar Batasuneko plan ekonomikoak

Gosplan erakundea Sobietar Batasunak bere ekonomia suspertzeko sortutako plan ekonomikoaren ardura zuen. Bere helburu ekonomikoak finkatzea izan zen.

1. Plana (1928-1933)

Industria:

• Sektorearen nazionalizazio berria.
• Herrialdearen iparraldean industria ekialderantz eramateko joera.
• Burdingintzari eta elektrizitateari emandako lehentasuna.
• Sektore batzuetan igoera handia (burdina, elektrizitatea).

Nekazaritza:

• Baserritarren lurrak koperatibetan bildu nahi zituen; horrela, estatuak, uztaren zati baten truke, hauek tresnak zituen.
• Sovjoz garatu zen, jornalariak nekazaritza produktuak lantzen zituztelarik, eta horien jabea estatua zen.
• Emaitzen arabera, nekazaritza sektorea industria baino urriagoa izan zen. Klimak eragina izan zuen, produktuak kaltetuz.

2. Plana (1933-1937)

Helburu nagusiak:

• Industria arina piztu nahi.
• Biztanleriaren erosteko ahalmena piztu.
• Profesional eta teknikarien prestakuntza bultzatzeko irakaskuntza teknikoa garatu.

3. Plana (1938-1941 eta 2. Mundu Gerra)

1938an hasi eta Bigarren Mundu Gerran gelditu zen. Sobietar Batasunak baldintza egokiagoak zituen fascismoaren aurre egiteko. Munduko potentzia handienetakoa zen: urrea, petrolioa eta elektrizitatea ekoizle handia.

Plangintza hori armamentu-industriara bideratu zen.

4. Bigarren Mundu Gerraren ondorengo plana

Sobietar Batasuna potentzia gorakorra zen, baina arazo ugari izan zituen. Herrialdearen ekonomiarentzat ondorio txarrak izan zituen: pertsona ugari hil ziren, eta etxebizitzak eta garraioak suntsituta geratu ziren.

Dena oso azkar berreraiki zen eta ekoizpen-maila ona lortu zuen berriz ere, batez ere industria-gintzan eta meatzaritzan. Nekazaritza sektorean, berriz, emaitza gutxi lortu ziren, erreforma handiak egin arren.

Txinako Herri Errepublikaren ekonomia

1. Ekonomia-berrikuntza

Gerra Zibilean Kuomintang gainditu ondoren, Mao Zedong-en komunistek Txina errepublika gisa aldarrikatu zuten. Ekonomia eta gizarte ildoetan kontzeptu maoista ezarri zen, horrela aro berri baten hasiera markatuz.

Ekonomia-atzerapen maila:

• Mendebaldean eta Japonian bezala, industrializazioa ez zen hasi.
• Gerraren ondorioz, azpiegiturak suntsitu ziren, eta prezioen inflazioa oso altua bihurtu zen.
• Hazkunde demografikoa arazo bihurtu zen.
• Atzerriko inbertsioei uko egin zitzaien.
• Txinako kanpo-merkataritzaren dimentsioa oso maila baxuan mantendu zen.
• Oinarrizko sektoreak nazionalizatu zituzten (trenbideak, banka).

Egoera horrek ekarritako arrazoiak:

• Herrialdean ez zegoen inolako teknologiarik; horren ondorioz, ondasun kapitalak inportatzeko beharra agerian geratu zen.
• Gizartean kontsumorako gogoa baztertu zen.

2. Lehen Bost Urteko Plana (1953-1957)

Sobietar Batasunaren garapenerako urratsak ezarri ziren.

Ezaugarriak:

• Sozializazio plana ekarri eta ezarri.
• Industria astunari lehentasuna eman.
• Lan publikoetan inbertitu, ibaien eta ureztapenaren bideratzearekin lotuta.
• Sobietar Batasunak laguntza teknikoa eta finantzarioa eman zion Txinari.
• Koperatiben bidez, nekazaritza, sozializazioa eta kolektibizazioa ildo batean sartu zen.

Emaitzak: BPGaren hazkundea %9 inguruan kokatu zen.

3. Salto Handia (1958-1961)

Bost urteko plan batekin egin zen. Eztabaida izan zen Mao (sozialismo ideologia sakondu nahi zuena) eta Liu (ekoizpen-egiturak modernizatu nahi zituena, sozialismoa geroago) artean. Garapena Maoren aldeko izan zen.

Horrela, Ehun Lore kanpaina garatu zen eta politika berri baten hasiera eman zen, horrek sozialismoa bizkortu zuelarik.

Ezaugarriak:

• Planifikazio zentralaren malgutasun falta.
• Lurraren sozializazioa; herri komunen bidez garatu zen.

Emaitzak: ez oso onak.

4. Ekonomia-berrantolaketa (1962-1965)

Sobietar Batasunak laguntza kendu zion Txinari. Aurreko Salto Handiaren porrotaren ondorioz, Txinako ekonomia berrantolatzen hasi zen: Liu Shaoqi Errepublikako presidentea izan zen, eta Deng Xiaoping Alderdi Komunistaren idazkaria.

Horrela, Lau Modernizazioak programa garatu zen. Helburua nekazaritza, teknologia eta zientzia bultzatzea zen.

Ezaugarriak:

• Kanpo-jardueran malgutasun handiagoa ematea enpresa pribatuei.
• Ekimen pribatuari euskarri handiagoa ematea.
• Nekazaritza eta industria sektoreen arteko hazkunde orekatua bilatu.

Emaitzak: BPGaren hazkundea %15ean izan zen, ekonomian arrakasta handia.

5. Iraultza Kulturala (1966-1970)

Mao-k boterea berreskuratu zuen eta egitura ekonomikoari, politikoari eta sozialari beste bide bat eman zion.

Ezaugarriak:

• Plangintzaren dezentralizazioa.
• Nekazaritza sektorean banakako laborantza ezabatu.

Emaitza: industria eta nekazaritza sektoreetan ekoizpena jaitsi zen.