Sistema Endokrinoa, Nerbio-sistema eta Drogak

Sistema Endokrinoa

Informazio endokrinoa: odoletik xede-zeluletara doazen mezulari kimikoen bidez transmititzen da, hau da, hormonen bidez.

Hipofisiko Hormonak

• GH (hazkuntza-hormona): hazkuntza sustatzen du.
• ACTH (hormona adrenokortikotropikoa): giltzurrun gaineko guruinen azalek hormonak ekoiztea estimulatzen du.
• TSH (hormona tirotropikoa): tiroide-guruina aktibatzen du.
• ADH (hormona antidiuretikoa): giltzurrunetan ura birxurgatzea eragiten du.
• FSH (hormona folikulu-estimulatzailea): obarioko folikuluak heltzea, estrogenoak ekoiztea eta espermatozoideak sortzea sustatzen ditu.
• LH (hormona luteinizatzailea): obulazioa, obarioan gorputz luteoa sortzea eta barrabiletan androgenoak sortzea eragiten ditu.

Beste Guruin eta Hormona Batzuk

• Tiroidea:
  • Tiroxina: zelulen metabolismoa, hazkuntza eta garapena estimulatzen ditu.
  • Kaltzitonina: odoleko kaltzio-maila murrizten du.
• Paratiroidea:
  • Paratohormona: hezurretan pilatutako kaltzioa erabiliz, odoleko kaltzio-maila handitzen du.
• Giltzurrun gaineko guruina:
  • Kortikoideak: gatz mineralen eta gluzidoen metabolismoa erregulatzeaz gain, hanturaren kontrako eragina dute.
  • Adrenalina: sistema sinpatikoa aktibatzen du eta neurotransmisore gisa jariatzen da.
• Barrabilak: androgenoak (gizonen sexu-hormonak).
• Obarioak: estrogenoak (sexu-karaktereak gararazi) eta progesterona.
• Pankrea: intsulina eta glukagoia.
• Epifisia: melatonina (logura eta ernetasun-zikloak erregulatzen ditu).
• Hipofisia: hipofisiko hormonak ekoizten ditu.

Guruin-asaldurak

• Hipofisiari eragindakoak: erraldoitasuna eta nanismoa.
• Tiroideari eragindakoak: hipertiroidismoa eta hipotiroidismoa.
• Pankreari eragindakoak: hipogluzemia (pankreak intsulina gehiegi ekoiztea) eta diabetes mellitusa.

Nerbio-sistema

Meningeak eta Neurona Motak

• Meningeak: piamaterra, araknoidesa eta duramaterra.
• Neurona motak: sentzumen-neuronak, neurona motorrak eta interneuronak.

Gaixotasunak eta Asaldurak

• Neuroendekapenezkoak:
  • Alzheimerra: neuronen suntsitzea.
  • Parkinsona.
  • Esklerosi anizkoitza: nerbioen mielina-zorroa suntsitzea.
• Kutsagarriak: meningitisa, entzefalitisa eta Creutzfeldt-Jakob gaixotasuna (garuneko ehuna suntsitzea).
• Traumatikoak eta baskularrak: traumatismoak eta istripu baskularrak.
• Genetikoak eta psikikoak:
  • Autismoa: garapenaren asaldura da.
  • Depresioa: gogo-aldartearen asaldura.
  • Eskizofrenia: errealitatearen distortsioa.

Substantzia Psikoaktiboak (Drogak)

• Haluzinogenoak (neurotransmisoreetan eragina dute): estasia (MDMA, euforia sortzen du), azido lisergikoa (LSD, haluzinazioak eragiten ditu) eta tetrahidrokannabinola (erlaxazioa eragiten du).
• Depresoreak: heroina, etanola eta ketamina.
• Estimulatzaileak: nikotina, kafeina, teobromina, anfetamina eta kokaina.