Protekzionismoa eta industria Espainian (XIX. mende amaiera)

Sarrera: Protekzionismoaren auzia

Erabateko merkataritza-lehian, argi dago estatu ahulenek desabantailak dituztela besteekiko. Badirudi garapenerako bideak trantsizio-aldi bat behar duela, neurri batean barneko industriak sustatzeko muga-zergen bidez. Arazoa da, ordea, babesa gehiegizkoa izan daitekeela eta, ondorioz, industria berrien atzerapen teknologikoa gaindiezina bihur daitekeela.

Kartel eta monopolioen sorrera

Espainia kartel-egoera batetik monopolio-egoera batera igaro zen. Lehenik, enpresa handien artean (AHB, Vizcaya, Mieres, Felguera) prezioak adostu zituzten 1893an eta 1896an. Gero, 1902an “Altos Hornos de Vizcaya” (AHV) sortu zenetik, monopolioa finkatu zen, enpresa horrek Espainiako produkzio siderurgikoaren % 60 ekoizten baitzuen. Modu horretan, AHVren etekinak kapitalaren % 386 izan ziren 1902-1913 bitartean.

Enpresarien antolaketa presio-talde gisa

Ekintza horien bidez, enpresariak presio-talde gisa antolatu ziren. Jada ez zuten politikan zuzenean parte hartu behar (diputatu edo senatari izanik) egoera aldatzeko, baizik eta zeharka ere eragin zezaketen, iritzi publikoa eraldatuz. Iritzi publikoa erabiltzen saiatu ziren komunikabideen bidez, ekitaldiak ordainduz edota manifestazioak antolatuz.

Ekoizleen Ligak

Ekintzaren arrakasta ziurtatzeko, bileran bildutako enpresariek 1894an LNP (“Liga Nacional de Productores”) elkartea sortu zuten. Eskualde hauetakoak ziren:

• Bizkaia
• Katalunia
• Gipuzkoa
• Asturias
• Madril

Ildo horretatik, urte berean Bizkaian enpresarien arteko elkarte bat sortu zen haien interes ekonomikoak defendatzeko: “Liga Vizcaina de Productores” izenekoa. Barne-araudiko lehen artikuluak argi finkatzen zuen helburua: “Bizkaitar ekoizpena sustatzea… botere publikoengandik beharrezko babesa lortzeko xedearekin”.

Ondorioak: merkatu babestua eta industria klasea

Enpresarien bultzadak aldaketa politikoa eragin zuen Madrilen, eta kontserbadoreak gobernura iritsi ziren. Behin gobernuan, 1896ko aduana-zerga babeslea jarri zuten indarrean. Muga-zergen bidez, Espainiako merkatu babestua ziurtatu zen bertako produktuentzat, baina, aldi berean, atzerapen teknologikoa ekarri zuen.

Beste neurri batzuk ere hartu ziren:

• 1901: Arantzeletan aldaketak egin ziren.
• 1906: Trenbideen ekipamendurako inportazio-abantailak desagertu ziren.
• 1907: Herri-lanetan Espainiako materialak erabiltzera behartu zen.

Edonola ere, baldintzak sortu ziren Espainiako industria-gizonen klasea sendotzeko, baita Espainiako merkatua bera ere. Enpresariek dirutza egin zuten, eta, aldi berean, irabazi horien gaineko zergak oso murriztuak izan ziren: negozio borobila.