Politika koloniala: 1898ko krisialdia eta Maroko gerra
Politika koloniala
Berrezarkuntzako politika kolonialak bi ardatz nagusi zituen:
Amerikan eta Ozeano Barean zeuden kolonien defentsa.
Europako potentziek bezala, Afrikan kolonia berriak lortzea.
1898ko krisialdia: Kubako hondamendia
Kubako ekonomiaren oinarria
Kubako ekonomiaren oinarria:
XIX. mendean, ekonomia azukreari, kafeari eta tabakoari lotuta zegoen.
Baliabide hauek askotan kubatarrei atzean utzita, kanpoko interes ekonomikoen mesedera kudeatzen ziren.
Ondorioz, sektore independentista indartsu bat sortu zen.
Estatu Batuen interesak eta inbertsioak
Estatu Batuen interes ekonomikoak sendotu:
Azukrearen erosle nagusiak izan ziren.
Inbertsio handiak Kuban.
Kubak interes estrategikoa zuen Estatu Batuentzat, Karibe itsasoko irla nagusiena baitzen.
Kubako independentziaren lehen urratsak
Kubako lehen independentzia gerra: 1868–1878
Kubatarrek independentzia lortzeko borrokatu zuten.
Azkenean porrota jasan zuten.
Kubako Bigarren independentzia gerra (1895tik aurrera)
Kubako Bigarren independentzia gerra
1895ean hasi zen, "Baireko Oihua"-rekin.
José Martí izan zen mugimendu independentistaren burua.
Kreole klase osoa batu zen.
Gerra uharte osora zabaldu zen.
Landa eremuak kontrolatzea lortu zuten.
Espainiarren kontrola hiri eta gotorlekuetara (gazteluetara) mugatu zen.
Komando eta estrategia espainiarrak
Martinez Campos jenerala
Negoziazioaren aldekoa izan zen.
“Gerra arina” egin zuen: komunikabideak eta produkzio guneak kontrolatzen saiatu zen.
Weyler jenerala
Armadako buru izendatu zuten.
Ekintza militar oso gogorrak aplikatu zituen.
Nazioarteko protesta eragin zuen.
Kubako egoera ekonomikoa okertu zuen.
Sagastaren gobernua
Autonomia zabala eta amnistia orokorra eskaini zien kubatarrei.
Hala ere, ez zuen gatazka konpondu.
Estatu Batuen esku-hartzea Kuban
Estatu Batuen esku hartzea:
Estatu Batuen interesak Kuban gero eta handiagoak ziren.
Espainiari uhartea erosteko ahaleginak egin zituzten, baina Espainiak ez zituen onartu.
Ondorioz, Estatu Batuek interbentzio militar bat egitea pentsatu zuten.
Iritzi publikoa interbentzioaren alde ipintzeko, Estatu Batuetako prentsak Espainiaren aurkako kanpaina egin zuen.
Gainera, Habanako badian Maine itsasontzia lehertu zen.
Hau aitzakitzat hartuta, Estatu Batuek Espainiari gerra deklaratu zioten.
1898ko gerra (Espainia — AEB)
1898ko gerra (Espainia — AEB)
Gerra aurreko egoeraren inguruan Espainiako gobernuak egoera ondo ezagutzen zuen.
Presioa oso handia zen: prentsa, iritzi publikoa eta politikoek gerraren alde egon ziren.
Abertzaletasun handia: Kubak aberriaren zati bat osatzen zuela uste zuten eta metropolian mantendu nahi zuten.
Gerra Estatu Batuentzat paseo militar bat izan zen.
Gerraren amaiera eta ondorioak
Gerraren amaiera:
1898ko abenduaren 1ean, Pariseko Bakea sinatu zen.
Espainiak galdutako lurraldeak: Kuba, Puerto Rico, Filipinak eta Guam.
Galera hau gertatu zen unean beste potentziak mundua banatzen ari ziren.
Sistema politikoaren eta gizartearen krisi sakona eragin zuen ("98ko hondamendia").
Pesimismo giroa eta sentimendu eraberritzaileak sortu ziren.
Hainbat kolektibo kaltetuak izan ziren.
Militarren erreakzioa:
Hondamendia politikaren ezgaitasunari eta diru faltari egozten zioten.
Armada sistema parlamentariotik urruntzen hasi zen.
Ondorio ekonomikoak:
Hasieran ez ziren larriak izan (Kubatik etorritako espainiarrek kapitalak ekarri zituzten).
Denbora gutxian krisia agertu zen: gerrako galerak, merkatuak eta lehengaien iturriak galtzea.
Ondorio moralak:
Gizartean pesimismoa eta Espainiaren gainbeheran zegoenaren sentsazioa nagusitu zen.
"98ko belaunaldi"aren sorrera (adibide garbia).
Ondorio politikoak:
Berrezarkuntzaren sistemaren aurkako ahotsak indartu ziren, ustelkeria eta hauteskunde iruzurraren aurkako protestak gehiago izan ziren.
Marokoko gerra
Aurrekariak
Aurrekariak:
Espainiak XV. mendetik zuen eremuak Afrika iparraldean: Ceuta eta Melilla (kostaldeko puntu estrategikoak, kartzela funtzioa izan dezaketen).
XIX. mendean, Marokoko sultanaren eraso baten ondoren, Espainiak kalteordaina jaso eta lurraldea zabaldu ahal izan zuen.
Espainiaren interesak Marokon
Espainiaren interesak Marokon:
Amerikar koloniak galdu ondoren, Espainiak Afrikako kolonizazioan bere zatia lortu nahi izan zuen.
Frantziak eremu horretan zituen interesekin lehiatu nahi izan zuen.
Prestigioa indartu nahi zuen.
1906ko Algecirasko Konferentzia:
Frantziak eta Erresuma Batuak onartu zioten Espainiari Marokon eragin-eremuak izatea iparraldean eta hegoaldean.
Frantziarekin batera Maroko banatu zen.
Okupazioa neurri batean astiro aurrera eraman zen, Europako gatazkak ez zabaltzeko asmoz.
Gertaera garrantzitsuak
Gertaera garrantzitsuak:
1909ko Aste Tragikoak: Rifeko meategietan eta beste eremu batzuetan bertako biztanleen erasoak eta tentsioak izan ziren.
1913an Espainiak ofizialki Marokoko protektoratua sortu zuen (Tetuan hiriburu zuen).
I. Mundu Gerran (I. M. G.) zela eta, okupazioa ez zen guztiz aurrera eraman, nazioarteko egoera arriskutsuaren ondorioz.
Okupazioaren berrindartzea eta matxinadak
Okupazioaren berrindartzea (1919):
1919an Espainiak Marokoko okupazioari berriro ekin zion.
Emaitzak hasieran ez ziren esperotakoak.
Rifeko matxinada (1920):
Rifeko kabilek (bereber leinuak) Abd el-Krim buru zutela matxinatu ziren.
Honek Espainiaren kontra erasoa eragin zuen.
Annualgo hondamendia (1921):
1921ean Espainiako armadak porrot lazgarria jasan zuen Annualen.
Espainiaren erantzun militarra ahula izan zen:
· Armada ez zegoen behar bezala hornitua.
· Estrategia militarra ez zen eraginkorra.
Rifeko lurralde ia osoa utzi behar izan zuten espainiarrek eta Melillan babestu.
14.000 soldadu espainiar inguru hil ziren.
Armamentu eta hornidura militarraren galera handia izan zen.
Okupazio gerraren amaiera
Okupazio gerraren amaiera:
Primo de Rivera-ren estatu-kolpearekin (1923) amaitu zen garai berezia eta kontrol politikoa aldatu zen.