Osasuna eta Bizi Kalitatea: Faktoreak, Gaixotasunak eta Prebentzioa

Pertsonengan Eragina Duten Faktoreak

1. Faktore Biologikoak

• Adina eta zahartze prozesua
• Sexua
• Herentzia
• Haurdunaldia

2. Ingurumen Faktoreak

2.1. Giro Eraso Fisikoak

• Erradiazio ionizatzaileak
• Zaratak
• Tenperatura aldaketak

2.2. Giro Eraso Kimikoak

• Airearen kutsadura (industriak, arnas aparatuarentzat kaltegarria)
• Uraren kutsadura
• Elikagaien kutsadura

2.3. Giro Eraso Biologikoak

• Birusak, bakterioak, protozooak eta onddoak; hauek gaixotasun infekziosoak eragiten dituzte.

3. Faktore Pertsonalak

3.1. Gizarte Faktoreak

• Egoera sozioekonomikoa
• Kultura maila
• Bizi familiarra eta soziala
• Estresa

3.2. Portaera eta Bizi Ohiturak (Prebentzioa)

• Tabakoaren, alkoholaren eta drogen kontsumoa
• Elikadura ohiturak, dieta
• Jarduera fisikoa, kirola...
• Garbitasuna

4. Osasun Sistema Erabiltzeko Aukera (Osasunbidea)

Osasun egoera hobetzeko gizakiak hainbat baldintza hobetu ditu:

4.1. Gaixotasun Prebentzio Neurriak

• Minbiziaren aurkako prebentzioa
• Tabakoaren kontsumoaren prebentzioa
• Sexu bidezko gaixotasunen prebentzioa
• PADI (Haur eta Gazteen Hortz Asistentzia Programa)

4.2. Diagnosi Frogak

Pertsona batek zer gaixotasun duen jakiteko probak:

• Elkarrizketa klinikoa
• Azterketak (odol analisiak, irudi bidezko diagnosia...)
• Historia klinikoa

4.3. Tratamendu Desberdinak

• Kirurgia
• Dietak
• Fisioterapia
• Ortopedia...

Bizi Kalitatea eta Bizi Itxaropena

Gizakiaren helburua, urteei bizia ematea, ez biziari urteak ematea.

Pertsona baten bizi kalitatea, pertsona horren zorion eta gogobetetze maila da.

Bizi kalitatearen adierazle bat, jaiotzean bizi itxaropena da (kalkulatzen da zenbat urtez biziko den urte jakin batean jaiotako pertsona multzoa).

Bizi osasuntsu itxaropena: pertsona batek osasun egoera onean zenbat urtez biziko den kalkulatzen du.

Gaixotasunak

Osasun egoeraren aldaketa da: ongizate fisiko, mental edo sozialaren galera.

1. Gaixotasun Motak

Zergatia edo kausaren arabera:

1.1. Gaixotasun Infekziosoak

Agente/mikroorganismo patogenoek eragindakoak (bakterioak, birusak, onddoak eta protozooak + parasitoak).

Birusak

• Zelula barruan ugaldu eta zelula hori suntsitzen dute (azido nukleikoz eta proteinaz osatuak).
• Adibidez: gripea, hepatitisa, HIESa...

Bakterioak

• Zelulabakarrak, nukleorik ez, toxinak sortu, eta gorputzaren barruan ugaldu.
• Adibidez: kolera, faringitisa, salmonelosia...

Protozooak

• Nukleoa dute, zelulabakarrak.
• Adibidez: malaria.

Onddoak

• Nukleoa dute, zelulabakarrak eta proteinaz osatuak.
• Adibidez: atleta-oina eta kandidiasia.

1.2. Gaixotasun Infekziosoen Transmisioa

• Zuzeneko kutsapenez: gaixo batetik sano dagoen batera pasatzen da (larruazaleko gaixotasunak, arnas aparatuko gaixotasunak edo sexu bidezko gaixotasunak).
• Uraren bidez.
• Elikagaien bidez.
• Animalien bidez (bektore esaten zaie).