Ortega y Gasset: Objektibismoa, Masak eta Eliteak
Objektibismoa eta Gizarte-ardura: Ortega y Gasset
Ortega y Gasset-en ustez, bi dira Espainia Europatik urruntzen duten joerak: pentsamendu sakona landu ordez literatura egiteko zaletasuna, eta eztabaida antzuetan aritzea. Berarentzat, espainiarren atzerapen sozial, politiko, tekniko eta kulturala gainditzeko, ezinbestekoa da Europan indarrean dauden jarrera intelektualak Espainian errotzea.
Zientzia eta Metodo Intelektuala
Zientzia diziplina intelektualaren emaitza da, eta gaitasun batzuk behar dira hura garatzeko:
- Zehaztasuna eta metodoa: Lan zientifikoaren oinarria.
- Jarrera kritikoa: Dogmen aurreko analisia.
- Arrazionaltasuna: Pentsamendu logikoaren erabilera.
Ortegaren esanetan, Espainian nagusi den subjektibismoaren gaixotasuna senda daiteke. Jarrera subjektiboek, gure iritziek osatutako konklusioek, sekula ez diote emango zientziari jardunerako behar duen zorroztasuna. Errealitateko gauzek gure ezagutzaren azken epaile izan behar dute. Gauzek dute azkeneko hitza; ez, ordea, haien gaineko gure hizketek edo hipotesiek.
Masak eta Elitea: Gizartearen Egitura
Era berean, gizakien bikaintasun-zaletasuna galtzen denean, gizartearen gainbehera hasten da. Herrialdea desegin egiten da masak ez duenean masa izan nahi. Gizartean, gizabanako bikainak gailentzen dira, eta masak jarraitzen die.
Baina ez dira nahasi behar elite- eta masa-kontzeptuak aberats- eta pobre-kontzeptuekin:
- Elitea: Bikaina eta eredugarria izan behar du.
- Masak: Bikaintasunarekiko zaletasuna izan behar du.
Hori guztia landu egin behar da, eta benetako iraultza heziketan datza.
Demokrazia eta Ideien Garrantzia
Beraz, Ortega bere garaiko demokraziaren aurka agertzen da; herria gobernatuko dutenak onartzea edo ez onartzea, hori besterik ez da demokrazia pentsalari madrildarraren ustez.
Zalantza beti egon da ideien baitan nola edo hala, eta horregatik berrsortu edo aldeztu behar ditugu. Ideiekin ados bizi izatea balioesten dugu, ideietan bizi ez garelako, eta ahalegin berezia egin behar dugu. Nolanahi ere, sinesmenak ideia bihur ditzakegu, haiei buruz gogoeta kontzientea eginez. Hori eginez gero, larriki zaurituko da sinesmenei dagokien erasoezintasuna.