Ondasun publikoak, kanpo‑eraginak eta BPG
Ondasun publikoak eta esku‑hartzea
Ondasun publikoak egotea: Merkatuak batzuetan ez da gai eskari batzuetara erantzuteko; hori dela eta, estatua behartzen du esku‑hartzera ondasun publikoak hornitzeko.
Adibideak eta esku‑hartze mota:
- Esku‑hartze propioak: justizia, polizia.
- Enpresa pribatuak erostea edo kontratatzea: adibidez, errepideak zati batean diruz laguntzea.
- Osasun‑gintza: zerbitzu publikoen bidez hornitzea.
Kanpo eraginak
Kanpo eraginak:
- Barne kostuak: ekoizpen baliabideak erabiltzearekin lotutako kostuak.
- Kanpo kostuak: enpresen jardueraren ondorioz beste pertsonek edo enpresek jasaten dituzten eraginak (adibidez, +teknologia aurrerapenak, -kutsadura).
Lehiarik ez‑perfektua
Lehia ez perfektua: lehiarik gabeko edo ez‑perfektu egoeretan merkatuak ez du beti baliabideak eraginkortasunez banatzen.
- Lehiarik askea: ingurune lehiakorrean enpresek produktuen eta zerbitzuen kalitatea hobetzen dute eta prezioak normalean murriztu daitezke.
- Abantailak:
- Teknologia garapena eta berrikuntza sustatzen dira; ekoizpen bitarteko eraginkorragoak lortu nahi dira.
- Jendeari aukera gehiago ematen zaio; erosteko ahalmena handitu daiteke.
- Langabezia murriztu daiteke.
Ekitate printzipioa eta zergak
Ekitate printzipioa: Estatuko jarduerak betetzeko egin behar diren gastuak herritar guztiek finantzatuko dituzte, bakoitzak bere ekonomi‑ahalmenaren arabera.
Zergak: Finantziazio hori herritarrek ordaintzen dituzten zergen bidez lortzen da. Zerga gehienak progresiboak dira.
BPG (Barne Produktu Gordina) eta sektore publikoaren esku‑hartzea
BPG — definizioa
BPG: Herrialde batean denboraldi batean ekoizten diren ondasun eta zerbitzuen balioa.
- Neurtzeko: BPGak moneta‑bidez neurtzen du ekoizpena.
- Moneta‑balioztatzeak azken ondasunak soilik kontabilizatzea dakar.
- Barruan ekoitzitakoa neurtzen du eta denboraldi bati egiten dio erreferentzia.
BPGaren mugak
- Ez du ekonomia informala kontuan hartzen.
- Diru trukerik gabeko jarduerak ez ditu kontuan hartzen.
- Kanpo‑eraginak ez ditu aztertzen.
- Ez du ondasunen eta zerbitzuen kalitatea neurtzen.
- Ez du aberastasunaren banaketa neurtzen.
Sektore publikoaren esku‑hartzea
Sektore publikoaren esku‑hartzea: lehiaren defentsaz eta erregelazioaz arduratzen diren erakunde publikoek merkatuaren funtzioak zuzentzen eta arautzen dituzte (adibidez, lehiaren batzorde nazionalak).
Ekonomia hasi egiten bada
- Ondasun eta zerbitzuen ekoizpena handitu, irabaziak handitu, burtsan inbertsioak gehitu.
- Zergetatik diru gehiago jaso daiteke, azpiegiturak hobetu eta gizarte babeseko neurriak finantzatu.
- Familien bizi‑kalitatea hobetu daiteke.
Errepikapena: sektore publikoa eta hazkundea
Sektore publikoaren esku‑hartze: Lehiaren defentsa — lehiaren batzorde nazionalak.
Ekonomia hasi egiten bada:
- Ondasun eta zerbitzuen ekoizpena handitu, irabaziak handitu, burtsan inbertsioak gehitu.
- Zergetatik gehiago jaso, azpiegiturak hobetu eta gizarte babeseko neurri gehiago finantzatu.
- Familien bizi‑kalitatea hobetu.