Errenta eta lan-merkatuaren oinarrizko kontzeptuak: soldata, langabezia eta biztanleria aktiboa

Errenta eta ekoizpen faktoreak

Ekoizpen faktoreen jabeek ekoizpen faktoreak erabiltzearen truke ordainsaria jasotzen dute, errenta. Ekoizpen faktoreen jabeei, hau da, lana, lurra eta kapitalaren jabeei ordaintzen zaiena ematen dituzten zerbitzuen ekoizpenaren arabera zehazten da.

Ekoizpen faktoreen jabeek ekoizpen faktoreak erabiltzearen truke ordainsaria jasotzen dute, errenta. Ekoizpen faktoreen jabeei, hau da, lana, lurra eta kapitalaren jabeei ordaintzen zaiena ematen dituzten zerbitzuen ekoizpenaren arabera zehazten da.

Errenta motak

Errenta bezala ezagutzen dira:

• Alokairua: lurraren edo natura-baliabideen prezioari edo ordaindu beharrekoari deritzogu. Lurrak adierazten duen ekoizkortasunaren balioa da.
• Soldata: lanaren prezioari edo ordaindu beharrekoari deritzogu (lan-merkatuaren testuinguruan).
• Interesa: kapitalaren zerbitzuen truke egiten den ordainketa gisa uler daiteke edo, zehatzago esanda, diruaren prezioa (kapitalaren merkatua).

Ekoizpen faktoreen merkatuaren osagaiak

2. Ekoizpen faktoreen merkatuaren osagaiak: eskaria, eskaintza eta prezioa

Merkatu honetan, enpresen eta familien zeregina ondasunen eta zerbitzuen merkatuetan dutenaren kontrakoa da. Ondasunen merkatuan, enpresek eskaintzen dituzte ondasunak eta familiek eskatzen dituzte; lan-merkatuan, ordea, enpresek eskatzen dituzte langileak eta familiek eskaintzen dute lana.

Eskaintza eta eskaria

Eskaintza: familiak.

Eskaria: enpresak (eta sektore publikoak).

Soldata: enpresek pertsonen lan egiteko gaitasuna alokatzeko ordaintzen duten prezioa da.

Lan-merkatuaren egitura

3. Lan-merkatuaren ikuspegi orokorra

Lan-merkatuak enpresen lan-eskariek eta pertsonen lan-eskaintzek osatzen dute. Merkatu horretan trukatzen da lanaren ekoizpen-faktorea. Familiek soldata baten truke eskainiko diete lana enpresei.

Pertsona guztiak ez dira gai zeinahi lan egiteko. Gogoan izan behar dugu merkatuak ez dituela lanen bat egiten duten pertsona guztiak barne hartzen, lanagatik soldata jasotzen dutenak baizik. Soldata baten truke egiten ez dena, ez da merkatuan sartzen.

Biztanleria eta lan-merkatuan sartzeko gaitasuna

Biztanleria osoa gune jakin batean bizi den pertsonen multzoa da, baina lan egiteko adina duen biztanleria—legearen arabera—lan-merkatuan sartzeko legezko gaitasuna duen biztanleria da. Espainian, normalean 16 urtetik aurrera izaten da (gurasoen edo tutorearen baimenarekin).

Biztanleria aktiboa eta jarduera-tasa

Biztanleria aktiboa: lan egiteko adinean dauden eta lan egin nahi duten pertsonek osatzen dute. Beraz, hor sartzen dira lana aurkitzen dutenak eta ez dutenak. Pertsona hauek, hizkera ekonomikoa erabiliz, “lan-eskua” edo “lan-indarra” edo “lan-faktorea” osatzen dute; eskuarki, lan-eskaintza deitu ohi zaie.

Biztanleria aktiboaren barruan (lan-merkatua osatzen duena), honako hauek bereizten ditugu:

Biztanleria ez-aktiboa: lan egiteko adina dutenek (16 urte edo gehiago) eta hainbat arrazoirengatik lana bilatzen ez dutenek osatzen dute.

Jarduera-tasa (aktibotasun-tasa): esan nahi du lan egiteko adina duten 100 pertsonetatik zenbatek lan egin nahi duten (lana izan edo ez). Formulan adierazita: JARDUERA-TASA = (Biztanleria aktiboa / Lanerako adina duten biztanleak (16 urtetik gorakoak)) × 100.

Langabezia-tasa eta erregistroa

Langabezia-tasa: esaten digu zenbat pertsona ari diren lan bila eta ez dute aurkitzen. Formulan: LANGABEZIA-TASA = (Biztanleria langabea / Biztanleria aktiboa) × 100. Adierazpen honek esan nahi du lan egiteko adina duten 100 pertsonetatik zenbat ez duten lanik aurkitzen.

Langabeen erregistroa (langabezia erregistratua): enplegu erakunde batean izena emandako pertsonen errolda bat da. Gobernuak langabetuak erregistratuta edukitzeko eta langabeziaren laguntzak kudeatzeko eta langabeei prestakuntza emateko erabiltzen du hori. Horregatik deitzen zaio erregistratutako langabezia.

Lan-merkatuari buruzko inkestak (langabezia estatistikoa): hauek dira langabeziaren adierazlerik onartuenak.

Biztanleria aktiboa neurtzeko iturriak

Biztanleria aktiboa neurtzeko modu desberdinak daude:

1. Estatistikako Institutu Nazionalak (EIN / INE) egiten duen Biztanleria Aktiboaren Inkestaren bidez (BAI / EPA).
2. Euskal Estatistika Erakundearen (EUSTAT) Biztanleriaren Jardueraren arabera Sailkatzeko Inkesta (BJA), EPA horren baliokidea.
3. Datuak hiru hiletik behin aurkezten ditu, Europar Batasuneko herrialde guztientzako homogeneoa den metodologia zorrotz bat jarraituz. Bideoa.

Langabezia-motak

Langabezia mota desberdinak bereiz ditzakegu:

Egiturazko langabezia (langabezia estrukturala)

Egiturazko langabezia epe luzerako arazoa da; langile guztientzako lanpostu nahikorik ez badago, langabezia murriztea oso zaila izango da. Egiturazko langabezia bi arrazoirengatik gertatzen da: desorekak lan-merkatuan eta zurruntasunak soldatetan.

a) Lan-merkatuko desorekak: eremu edo lurralde bateko langileen ezaugarriak edo prestakuntza eta enpresen premiak bat ez etortzeagatik sortzen den langabezia-mota da.

b) Soldaten zurruntasuna: enpresek langileak ez kontratatzeko arrazoietako bat soldata oso handia da, horrek kostu handiagoak baitakartza. Soldata jaisten bada, enpresek langile gehiago kontratatu ahal izango dituzte.

Zikliko langabezia (cíclico edo coyuntural)

Atzeraldi ekonomikoei lotutako langabezia da. Ziklo ekonomikoaren arabera, ekonomia hazkunde aldietan, langabeziak behera egiten du, eta krisialdietan, langabeziak gora egiten du.

Urtaroko edo sasoikoa (estacional)

Urteko sasoi jakin batzuetan sortzen da, negozio-kopuru handi batek data horietan ekoizpen txikiagoa duenean. Klimaren edo urtaro jakin baten menpeko jardueretan gertatzen da langabezia mota hau.

Langabezia frikzionala

Al-di baterako egoera bat da; lana aurkitzeko beharrezkoa den denborak sortutako langabeziari deitzen zaio. Adibide batzuk:

• Lehen lanpostu bila direnak edo lan-merkatura iritsi berri diren pertsonak.
• Lana galtzen duten pertsonak.
• Beren lanpostua uzten duten langileak, hobea den lanpostu baten bila abiatzeko.