Nietzsche eta Beauvoir: Morala, Emakumea eta Supergizona

Kristautasuna/Supergizona: Moralari egindako kritikan ikusi dugunez, Nietzschek kristautasunari leporatzen dio gizateriaren gainbehera. Kritika horrek bi ideia nagusi ditu:

• Beste bizitzan daukagun itxaropenak bizitza mesprezatzea eta eskaintzen dituen aukerak eta edertasuna galtzea eragiten du.
• Esklabuaren morala sustatzen da, eta balio ziztrinak (mezquinos) adierazten ditu: mendetasuna, sakrifizioa, sufrimendua, etab.

Ilustrazioarekin, gizarte modernoak onartzen du Jainkoaren existentzia frogaezina dela eta egiaren eta ezagutzaren irizpide gisa ezabatzen da. Horrela, Nietzscheren ustez, Gizateriaren Historian inflexio-puntua markatzen duen gertaera ez da Kristoren jaiotza izan, Jainkoaren heriotza baizik. Jainkoa hil da. Hori da jaunen morala agertzeko ezinbesteko baldintza. Jainkoaren heriotza sineskeriaren erorketaren metafora bat da, eta gizakiarentzat antzinako balioetan sinestea. Pertsonak zapaltzen duen morala uzten duenean eta bere instintuek eta desirek gidatzen dutenean, Supergizon bihurtzen da. Jaungoikoaren heriotzak sinisten ziren balio guztiak bertan behera uztea eta gezur handi bat bizi izanaz jabetzea dakar berekin. Egoera horrek nihilismoa eragiten du. Egoera horretan gizabanakoa ezerez absolutuenean kokatzen da, bizitzako galdera funtsezkoenetarako erantzunik ez duelako. Ez du non heldu. Orduan sortzen da Jainkoaren heriotzatik ondorio positiboak ateratzeko beharra, Nietzschek nihilismo positiboa deitzen duena. Nihilismo positibo hori ez datza Estatua, zientzia edo Arrazoimena bezalako jainko berriak sortzean, baizik eta gizateria berrira jotzen hastean, non gizakiak bizitza edozein gauza baino gehiago baloratzen duen, eta intentsitate osoz bizitzeko asmoa duen. Horretan datza bitslismoa.

Alteritatearen... Simone de Beauvoirren "Emakume izatearen filosofia" liburuan, emakumeen gizakien arteko erlazioetan eta patriarkatuaren ondorioetan aritzeko analisia sakon eta kritiko bat egiten da. Beauvoirrek, emakumearen egoera eta gizartearen emakumeen aldetik dituen begiradak aztertzen ditu, gizonen eraginaren eta gizakien arteko patriarkal asimetrien inguruko hausnarketak eginez. Beauvoirrek gizonen aldeko asimetria azaltzen du, gizonen eraginpean emakumeen identitatea eta rola moldatzen dena, hau da, emakumeak gizonen bidez identifikatzen direla eta gizonen interes eta helburuen arabera ere moldatzen direla aztertzen du. Patriarkatuak emakumeen mendekotasuna eta autonomia murrizten ditu, haien subjektutasuna zapaltzen eta haien bizitza inmanentzien bidez kondenatzen duelako. Kultura eta gizarteak eraiki duen emakumeen identitatea eta mendekotasuna ere aztertzen du Beauvoirrek, eta argi utzi du biologian ez dagoela esentzia femenino edo maskulino bat, baina generoak sexu biologikoari buruzko kultura-erakuntza da. Hala ere, Beauvoirrek, heteroizendapenaren kontzeptua ere landu du, non emakumeek beren existentzia eta subjektutasuna gizonen begiradaren bidez identifikatzen dutela, patriarkatuaren eraginpean.

Marxismoa: Simone de Beauvoirrek arretaz jarraitu zituen Marxen ikasketak, eta argi eta garbi adierazi zuen bere burua sozialistatzat, bere filosofia langile-klasearen emantzipaziora eta pertsonen arteko berdintasunera bideratuz beti. Hala ere, emakumeak langile-klasearen barruan duen posizioari buruzko planteamendu marxista kritikatu zuen, eta defendatu zuen gizon langilea produkzioprozesuan tresna soila izatera baztertu zenean, alienatua, itxaropenik eta eskubiderik gabea, emakumeak ezin izan zuela esplotazio-posizioa eskuratu. Baliteke gizona esplotatu eta esklabo bihurtzea, baina Beauvoirren ustez emakumeak ez zuen aukerarik izan prekarizazio- eta esplotazioprozesu horretan berdintzat hartzeko. Emakumea lan-ehunetik kanpo geratu zen, eta, ondorioz, gizarte-ehunetik kanpo. Eta bere zeregina ekoizpen-sistema horrek funtzionatzen jarrai zezan ahalbidetzea izan zen: langileen seme-alabak zainduz, arropa garbituz, janaria prestatuz, etab. Langileak helduaro funtzionalak dakartzan betebeharretan jarduteko denborarik ez zuenez, lanean jarraitu ahal izateko, lan egiteko aukera ematen zioten oinarri materialak (jatea, etxe egoki bat izatea, seme-alabak elikatuta eta seguru edukitzea...) emango zizkion norbait behar zuen.

Marxismoa 2: Hala, Beauvoirrek dio sistema kapitalistan emakumea etxean sartu dutela produkzio-katearen lehen maila gisa, eta oinarrizkoena dela. Eta giltzapetze horrek, bizitza eta familia mantentzeko erantzukizuna sentitzean, askatasuna galtzea ez ezik, bizitza publikoan ordezkaritza galtzea ere badakarkio, fabriketan, kaleetan, erakundeetan eta abarretan emakumerik ikusten ez duelako. Aurreko guztia dela eta, emakumeak emantzipatzeko borroka klase borrokarekiko paraleloa baina desberdina zela esan zuen. Eta emakumeak aurre egin behar zion arazo nagusietako bat arazo ekonomikoa zela. Ekoizpen-prozesuetatik kanpo eta etxeko eremura mugatuta daudenez, emakumeak mendeko bihurtzen dira, eta horregatik zailtasun handiagoak dituzte bizimodu autonomoa eta askea egiteko. Gaur egun ere ikus dezakegu hori, emakume batzuk pobrezia-egoeran egongo liratekeela senarrengandik dibortziatuko balira; izan ere, gizonak gehiago irabazten du, eta emakumearen eginkizuna da etxea eta seme-alaben zaintza kudeatzea.

Testu iruzkin bat egingo dut, “Ecce Homo” testuarekin. Hori egiteko ideia nagusiak atera eta garatu ditut, hauek dira ideia nagusiak: inmoralismoa, moral gainbeherak ontasuna eta errukia du ardatz, moral gainbeheraren gizon onak gezurra erabiltzen du. Errealitatearen benetako egitura ukatzen du, eta azkenik, arrisku egoerak ez dira ezabatu behar, ez dira txarrak. Kontrakoa artalde ikuspegia izatea da. Nietzscheren teoriaren arabera, moraltasun kristauari eusten dion gizon onaren kontzeptuak kontraste esanguratsua adierazten du, moraltasun horrek giza potentziala mugatzen baitu ahulezian eta mendetasunean, eta horrek autonomia eta norbanakoaren indarra galtzea dakar, autoritatea eta mendekotasuna sustatzen dituen sistema baten mesedetan. Moraltasunarekiko kritika zuzena islatzen du, ahuleziaren eta menekotasunaren bidez kontrolatu eta menderatu nahi duena. Ikuspegi horretatik, moraltasun kristauaren gizon onaren kontzeptuak eta moral dekadenteak giza potentziala eta autonomia mugatzen dituzten sistemak irudikatzen dituzte, norbanakoaren indarra eta askatasuna sustatu beharrean. Moraltasun dekadenteak ahulezian eta errukian duen ikuspegia du ezaugarri, eta horrek berak bizitza oso eta benetako baterako funtsezkotzat jotzen duen boterearen baieztapenaren eta nahimenaren aurkakoa izatera darama. Moraltasun hori bizitzaren bulkadari eta baieztapenari kontrajartzen zaio, ahulekiko menekotasun- eta erruki-jarrera sustatzen baitu. Gainera, errukian eta ahulezian zentratzen denean, moral dekadenteak indibiduoa ahultzeko joera du, kanpoko autoritate baten menpeko bihurtuz eta bere burua baieztatzeko eta bere handitasuna bilatzeko duen gaitasuna zapalduz.

Moraltasun dekadentearen "gizaki onek" engainura jotzen dute errealitatea ukatzean eta benetako izaera desitxuratzean. Engainua beren sinesmenei eusteko eta beren ekintzak justifikatzeko erabiltzen dutenean, "gizon on" horiek benetako ulermena eta giza aurrerapena ahultzen dituen faltsutasuna betikotzen dute, eta, horrela, benetako eraldaketa eta hazkunderako aukera eragozten dute.

Arrisku egoerak ez dira ezabatu behar, baizik eta haien presentzia eta eragina onartu eta balioestea da beharrezkoa. Arriskuak, bizitza eta garapena bultzatzeko aukera eskaintzen dituzten elementu garrantzitsuak dira, eta errealitatearen benetako egituraren kontra egiteko kontrakoa artalde ikuspegi baten indarra izan daiteke. Nietzsche-ren ikuspegiaren arabera, arrisku egoera batek gizakiak bizitzeko aukera eta erronkak eskaintzen ditu, bultzada eta aukera berriak eskaini eta gizakiaren indarra eta autonomia aurrera eramaten dituena. Beraz, arrisku egoerak ez dira txarrak, baizik eta bizitza osoa eta benetako potentziala aurrera eramaten duten elementu garrantzitsuak dira, eta haien presentzia eta eragina onartu eta balioestea da beharrezkoa.