Nazismoaren Igoera eta Hirugarren Reicharen Ezarpena

NSDAPen sorrera eta boterera iristea

Alemaniako Alderdi Nazionalsozialista (NSDAP), Alderdi Nazia, 1920an sortu zen eta alderdi arrazista gisa definitu zen. Adolf Hitler Alderdiko buru izendatu zuten. 1923an, Garagardotegiko Putsch-a jotzen saiatu ziren, baina estatu kolpe horrek huts egin eta buruzagiak espetxeratu egin zituzten.

Hitlerren Lidergoa eta Hauteskundeetako Garaipena

1925ean, Hitlerrek bere lidergoa sendotu zuen eta alderdiaren miliziak eratu zituen: SS (Schutzstaffel) eta SA (Sturmabteilung). SAko kideek kalean laguntza handia ematen ziotenez, nazismoa boto gehien jaso zuen indarra bihurtu zen 1932ko hauteskundeetan. Horrela, naziak Reichstag-eko (Alemaniako parlamentua) lehen indar politikoa bihurtu ziren.

Paul von Hindenburg presidenteak ez zuen Hitler kantziler gisa onartu hasieran, baina presio handia zegoenez, 1933an kantziler izendatu zuen.

Hitler Kantziler: Botere Absoluturako Bidea

Hitler kantziler izendatu ondoren, bortizkeria erabili zuen bere lehiakide politikoak ikaratzeko. Hauteskundeetako deialdia egin eta garaipen handia lortu zuen. Ondoren, Erabateko Botereen Legea onetsi zuen, eta horrek Alemania estatu totalitario bihurtzeko bidea eman zion:

• Botere betearazleak funtzio legegileak bereganatu zituen.
• Alderdi politikoak eta sindikatuak ezabatu ziren.
• Gobernadore naziak ezarri ziren.
• Nazismoaren aldekoak ez zirenak baztertu egin ziren.

Estatuko polizia sekretua, Gestapoa, sortu zen, SSen kontrolpean. 1934ko ekainean, SSek SAren buruzagiak erail eta salatu zituzten, Labana Luzeen Gaua izenez ezagutzen den gertakarian.

Alemaniako Estatu Totalitarioa (Hirugarren Reicha)

1934an, Hindenburg presidentea hil zen, eta Hitlerrek hartu zuen Alemaniako presidentetza. Horrela, Hirugarren Reicha ezarri zen, estatu totalitarioa erabat eratuz, non dena Estatuaren kontrolpean zegoen.

Ekonomia eta Gizarte Kontrola

Estatuak esku-hartze handia zabaldu zuen ekonomian, jabetza pribatua errespetatuz, baina autarkiara iristeko helburuarekin. Horretarako, lau urteko plangintza egin zen. Ondorioz, langabezia murriztu egin zen, batez ere armamentuaren industriaren garapenari esker.

Gizartea guztiz arautu eta zurrundu zen:

• Gazteak Hitler Gaztedietara bideratu ziren, ikasketetatik urrun.
• Langile klaseak egonkortasuna lortu zuen, baina soldata baxuen eta askatasunak galtzearen truke.
• Erdi mailako klaseak seguru sentitzen ziren erregimen autoritarioan.

Prentsa, irratia eta zinema nazien esku geratu ziren. Politikan, alderdi bakarreko erregimena ezarri zen, eta intelektual askok erbestera jo behar izan zuten.

Jazarpena eta Eskubideen Deuseztapena

Erregimenak juduen aurkako neurri gogorrak hartu zituen:

• Eskubide zibilak kendu zitzaizkien.
• Administrazioko karguak ezabatu zitzaizkien.
• Ezkontza mistoak debekatu ziren.

1938an, kontzentrazio-esparruak ezarri ziren. Urte horretan bertan, SSek eta Hitler Gaztediek juduei eraso egin zieten kalean, Kristal Hautsien Gaua (Kristallnacht) izenez ezagutzen den pogromean.