Metafisikaren Bilakaera: Krisialditik Aro Garaikidera

Metafisikaren ospe-galera

Historikoki, metafisikak ospe ona galdu du hainbat arrazoirengatik:

• Gizarteak alferrikako jakintzatzat hartzen du.
• Zientziak goitik behera begiratzen dio metafisikari, eta zenbaitetan erabateko mespretxuz tratatzen du.
• Filosofiari dagokionez, metafisikari egindako kritikek ospe-galera orokortu zuten. Ondoren, Auguste Comteren filosofia positibista izan zen joera nabarmenena.

Metafisikaren formulazio berria aro garaikidean

Jarrera mugatzaile horren aurka jada ohartarazi zuen Blaise Pascal pentsalariak: "Bihotzak baditu arrazoimenak ezagutzen ez dituen arrazoiak". Metafisika XX. mendearen bigarren erdian berriro indartzen hasi zen.

Karl Jaspers pentsalariak "mugako egoerei" buruzko hausnarketa bultzatu zuen. Hauek dira egoera horiek:

• Heriotza
• Bakardadea
• Bizitzaren zentzua
• Askatasuna

Bergson: Intuizioaren metafisika

Bergsonen arabera, zientziak ezin ditu gainditu giza errealitateari aurre egiterakoan sortzen diren dualismo konponezinak (materia-espiritua, premia-askatasuna edo hedadura-pentsamendua).

Metodo zientifikoarekin zerikusirik ez duen ezagutza-metodo bat aurkitu zuen Bergsonek intuizioari esker. Metodo horrek aukera ematen du adimenetik at dagoen oro hautemateko:

• Barnekotasuna eta benetako errealitatearen iraupena: Artearen bidez adierazten dena (gizabanakoa baldin bada xede).
• Metafisika: Bizitzaren osotasunari buruzkoa bada, bizi-oldarrari dagokionez.

Sartre: Askatasunaren metafisika

Jean-Paul Sartre filosofoaren ustez, gainerako izaki materialek eta naturalek ez bezala, gizakiak ez du baldintzatuko duen aurretiazko esentziarik edo izaterik, ezta jokabide eredu bat, patua edo berariazko egitekoa adieraziko dion eredurik ere.

Gizakia kontingentzia hutsa dela defendatzen du, ziurgabetasun absolutua duela, proiektu osatugabea dela beti eta erabakitzeko aukerak etengabe dituela. Hau da existentzialismoaren berezko ezaugarria: "Existentzia esentziaren aurretikoa da".

Gizakiak ez du izatea, egiteke dago eta, beraz, bere burua eraiki behar du eta zer izan nahi duen hura izan behar du. Gizakia erabat askea denez, askatasunak sentimendu hauek eragiten dizkio:

• Larritasuna
• Babesgabetasuna
• Etsipena

Sentimendu horiek fede txarreko jokabiderako bide ematen dute, gauza huts izateko gogoa erakutsiz; horrek egiazkotasuna eragozten eta ezeztatzen du.