Zoriontasunaren etikak: eudonismoa, hedonismoa eta justizia

Laburpena

Dokumentu honek zoriontasunaren etikaren bi tradizio nagusiak alderatzen ditu: eudonismoa (Aristoteles) eta hedonismo-utilitarismoa, eta ondoren justiziaren etikak, deontologismo monologikoa (Kant) eta deontologismo dialogikoa. Ikasleak bakoitzaren arrazionaltasun mota, azken helburua eta irizpide morala ulertuko ditu.

Funtsezko puntuak

Eudonismoak (Aristoteles) arrazionaltasun zentzuzkoa darama eta zoriontasuna berez ona den azken helburutzat du.
Eudonismoaren irizpide morala: bi ekintza-bideren artean izaera ona eratzeko balio dizkidana aukeratzea.
Hedonismo-utilitarismoak arrazionaltasun kalkulatzailea darama eta plazera maximizatzea eta mina minimizatzea proposatzen du.
Hedonismo-utilitarismoaren irizpidea: izaki sentilari gehienei ahalik eta ongizate handiena ematen dien ekintza aukeratzea.
Deontologismo monologikoak (Kant) arrazionaltasun praktikoa darama eta inperatibo kategorikoen bidez gizakiak duintasundun gisa tratatzen dituzten arauak aukeratzen ditu.
Deontologismo dialogikoak arrazionaltasun praktiko-komunikatiboa darama eta arauak eragindakoen interes orokorgarriak asetzea proposatzen du elkarrizketa arrazionalen bidez.

Frogatu zeure burua

ZORIONTASUNAREN ETIKAK

EUDONISMOA (Aristotelesen tradizioa)

- Arrazionaltasun mota: Zentzuzkoa (gogoeta egiten du naturaz emandako helburua lortzeko baliabide onenei buruz, eta egokienak aukeratzen ditu).

- Azken helburua: Berezkoa eta morala. Berez delako ona zoriontasuna bilatzea, ez beste helburu baterako bitartekotzat. Zoriontasuna lortuko du gai denak bai gogoeta egiteko, bai aukeratzeko bere bizitzan oro har beharrezko duena gizakitzat autorrealizatzeko.

- Irizpide morala: Bi ekintza-bideren artean, izaera ona eratzeko balio didana aukeratzea.

HEDONISMOA-UTILITARISMOA (tradizio hedonista-utilitarista)

- Arrazionaltasun mota: Kalkulatzailea (ekiteko hainbat aukera alderatzen ditu, ondorioei adi, plazera maximizatzea eta mina minimizatzea lortzeko).

- Azken helburua: Berezkoa eta morala. Zoriontasuna da ahalik eta plazer handiena, eta ahalik eta min txikiena.

- Irizpide morala: Bi ekintza-bideren artean aukeratzea ahalik eta izaki sentilari gehienei, ahalik eta plazer handien emango diena; hots, ahalik eta ongizate handiena.

JUSTIZIAREN ETIKAK

DEONTOLOGISMO MONOLOGIKOA (Kanten tradizioa)

- Arrazionaltasun mota: Praktikoa (ez da emanak dauden helburuentzat baliabideak kalkulatzera mugatzen; helburuak proposatzen ditu).

- Helburu morala: Borondate on bat lortzea, gure buruari jartzen dizkiogun arauen arabera gidatuko dena.

- Irizpide morala: Benetan pertsona egiten gaituzten arauak aukeratzea; hots, gure autonomia adierazten dutenak. Inperatibo kategoriko gisa adieraz daitezkeenak dira, orokorgarriak direlako; izan ere, pertsonak duintasundun gisa jotzen dituztelako (eta ez preziodun gisa) eta baliagarriak liratekeelako gizarte justu batean.

DEONTOLOGISMO DIALOGIKOA (tradizio dialogikoa)

- Arrazionaltasun mota: Praktikakoa eta komunikaziozkoa (praktikoa izateaz gain, kontuan hartzen ditu araua jasango dutenen interesak).

- Helburu morala: Arau batek eragiten dietekin elkarrizketa arrazional bat izateko gai den borondatea lortzea, araua zuzena den edo ez erabakitzeko. Adostasunak lortzea simetriara ahalik eta gehien hurbilduko diren baldintzetan eginiko elkarrizketen bidez.

- Irizpide morala: Gizakiei eragiten dieten arauek interes orokorgarriak asetzea.

Ohiko galderak

Zer da eudonismoa?

Aristotelesen tradizioan oinarritutako etika da, zeinean zoriontasuna berez ona den azken helburua den. Zentzuzko arrazionaltasunari lotuta dago eta izaera ona eratzen laguntzen duten ekintzak aukeratzea proposatzen du.

Zein da hedonismo-utilitarismoaren irizpide morala?

Ahalik eta izaki sentilari gehienei ahalik eta plazer handien ematen dien ekintza-bidea aukeratzea, hau da, ahalik eta ongizate handiena lortzea.

Zein da Kanten deontologismo monologikoaren ezaugarri nagusia?

Arrazionaltasun praktikoa darama eta pertsonak duintasundun gisa tratatzen dituzten arauak aukeratzen ditu. Arau horiek inperatibo kategoriko gisa adieraz daitezke, orokorgarriak baitira.