Marx eta Nietzsche: Erlijioa, Morala eta Bizitzaren Ikuspegi Kritikoa

Jainkoaren ideiaren kritika

Testu honek Jainkoaren ideiaren eta bizitzarekin duen harremanaren ikuspegi kritikoa aurkezten du. Nietzscheren arabera, Jainkoaren ideia gizakiak asmatu duen bizitzaren kontrako gaitz handiena da. Arrazoiak gauza guztien gainetik jartzeak gizakiak bizitza guztiz bizitzea oztopatzen du, eta, aldi berean, arima hilezina eta beste mundu bat dagoelako pentsamoldeak gizakiaren nahimena nahi duena egiteko ezkutatzen du, eta gizakiak bere morala propioa izatea, supergizakia izatea, ez dio ahalbidetzen.

Balioen inbertsioa eta morala

Testuak Nietzschek balioen inbertsioari buruz hitz egiten du. Haren ustez, teologoak gizakiaren gidari dekadenteak izan direla, eta horren ondorioz, balio moral guztiak bizitzarako kaltegarriak izan direla. Morala, pertsona ahulen ezaugarri gisa, teologoek asmatu dute, bizitzari mendekua hartzeko, hau da, gizaki ahaztuen kontra. Kritika egiten die zenbait gizarte-figurari, hala nola, irakasleei edo gizarte-arduradunei. Laburbilduz, gizarteko pertsonaia batzuek bete-betean bizitzearen aurka doan morala nola sustatu duten adierazten du.

Marx: Erlijio-alienazioa

Erlijio-alienazioa, Marxen arabera, erlijioak pertsonak benetako giza esentziatik eta ahalmenetik urruntzen dituen indar gisa nola joka dezakeen deskribatzen duen kontzeptua da. Marxen ustez, erlijioa gizartearen baldintza sozial eta ekonomikoetatik sortzen den fenomeno bat da.

Marxen ustez, erlijioak pertsonak lokartzen dituen opio bat bezala jokatzen du, haien arazoak eta frustrazioak ahaztarazten dizkie. Bizitzaren erronkei aurre egin beharrean, fedean eta beste mundu hobe baten promesetan babesten dira pertsonak, eta horrek egungo egoera pasiboki onartzera eramaten ditu.

Erlijio-alienazio horrek lotura estua du Marxek bere materialismo historikoaren teorian deskribatzen duen alienazio ekonomikoarekin. Sistema kapitalistan, langileak beren lanetik eta sortzen dituzten produktuetatik alienatuak dira, ez baitute ekoizpen-prozesuaren eta sortzen dituzten irabazien gaineko kontrolik. Horrek pertsonen bizitzan loturarik ezaren eta asmorik ezaren sentsazioa sortzen du.

Erlijioak, Marxen arabera, alienazio hori indartzen du, kontsolamendua eta itxaropena eskaintzen baititu, arazo sozial eta ekonomikoei benetako irtenbideak eman beharrean. Munduko aldaketa baten alde borrokatu beharrean, pertsonak beste munduko sari baten promesarekin konformatzen dira.

Nietzsche: Mendebaldeko zibilizazioaren kritika eta bitalismoa

Nietzschek gogor kritikatzen du mendebaldeko zibilizazioa, gure bizitza gainbeherara eraman duela uste baitu. Azken bi mila urteetan erlijioak eta filosofiak gizakiari kalte egin diotela uste du.

Nagusiki, kristautasunari eta moral tradizionalari egozten die errua, onginahia eta umiltasuna bezalako balioak sustatzeagatik. Nietzscheren ustez, ondo sentitzeko, indartsuak eta seguruak izan behar dugu, ez ahulak eta otzanak. Gainera, moral tradizionalak errudun sentiarazten gaituela dio, garen bezalakoak izateagatik.

Bestalde, filosofia tradizionala kritikatzen du, errealitatea benetan den bezala ikusten uzten ez digulako. Adibidez, "fenomenoaren" eta "noumenoaren" arteko bereizketak erakusten du filosofoek errealitate alternatiboak asmatzen dituztela beren nahiak asetzeko.

Nietzschek bitalismoa proposatzen du alternatiba gisa. Kontzeptu horrek bizitzaren beraren balioa nabarmentzen du, bere borroka eta kontrasteekin. Berak uste du bizitza tragikoa dela eta ezin dela arrazoiarekin erabat ulertu. Beraz, intuizioa eta irudimena adimena baino garrantzitsuagoak direla dio.

Nietzscheren ustez, filosofoek arrazionalismotik aldendu eta artearen bidez bilatu behar dute egia, batez ere tragedien eta poemen bidez, kontzeptu hutsetan fidatu beharrean.

Nietzsche: Apoloneoa eta Dionisiakoa

Nietzschek antzinako greziar kulturaren arabera bizitzaren bi alderdi garrantzitsu aipatzen ditu: apolineoa eta dionisiakoa.

• Apolo: Argitasuna eta arrazoimena irudikatzen ditu, formak eta ideiak erakusten dituen jainko bat bezala.
• Dionisio: Neurrigabekoa eta sentsazioak irudikatzen ditu, pasioarekin eta sexu-irrikekin lotuta.

Nietzschek dio bizitzak bi elementu horien arteko oreka izan behar duela. Hori tragedia grekoetan ikusten dugu, bereziki Eskilo eta Sofoklesen tragedietan, non heroiak apolineoa irudikatzen duen eta musikak dionisiakoa sinbolizatzen duen. Era berean, filosofia presokratikoan ere bi elementuak agertzen ziren: Heraklitok, adibidez, aurkarien arteko borrokaz hitz egiten du, bizitzaren dinamismoaz...

Nietzschek uste du Sokratesek gauzak aldatu zituela arrazoimenean gehiegi zentratzean eta bizitzaren grina eta tragedia gutxiestean. Horrek garai arrazional baten hasiera markatu zuen, non emozioak eta bizitzearen intentsitatea ahaztu ziren.

Nietzsche: Nihilismoa eta balioen transmutazioa

Nietzsche kezkatuta dago mendebaldeko kulturak nola egin duen okerrera balio moralen aldaketaren ondorioz. Bere ustez, aldaketa horrek bizitzaren benetako balioak galtzea ekarri du, eta horrek hutsune- eta desilusio-sentimendua eragin du pertsona askorengan, nihilismoan eroriz. Nihilismoa, "ezer ez" esan nahi duena, bizitzari inolako baliorik ez ematea eta zentzua galtzea da. Hori gertatzen da bizitza beste errealitate batzuengatik ordezkatzen dugunean, hala nola Platonen ideiak edo kristautasunaren Jainkoarenganako sinesmena. Errealitate horiek existitzen ez direla ohartzean, galduta eta hutsik geratzen gara.

Nietzschek genealogia izeneko metodoa erabiltzen du moralaren historia aztertzeko. Metodo honek filologia eta psikologia uztartzen ditu "ona" eta "txarra" kontzeptuak nola eratu ziren ulertzeko.

Antzina, "ona" noblea eta ahaltsua zelako ideian oinarritzen zen morala, eta "txarra", berriz, arrunta eta apala. Horrekin lotuta, "Jaunen morala" deitzen dena bizitzarekiko maitasunean eta bizitzeko pozean oinarritzen da.