Gernu-aparatua: iraitz-aparatuaren funtzioa, organoak eta gernua sortzeko prozesua

Laburpena

Testuak gernu-aparatuaren funtzioa azaltzen du: iraitz-aparatuak odolean metatzen diren hondakinak kanporatzen ditu, eta gernu-aparatuaren organoak (giltzurrunak, ureterrak, gernu-maskuria eta uretra) deskribatzen ditu. Nefronaren egitura eta funtzionamendua, gernua nola sortzen den eta gernu-aparatuko gaixotasun nagusiak ere landu ditu, hala nola zistitisa, giltzurrun-kalkuluak eta giltzurruneko gutxiegitasuna.

Funtsezko puntuak

Iraitz-aparatuak odolean metatzen diren hondakin zelularrak kanporatzen ditu; giltzurrunek, birikek, gibelak eta izerdi-guruinek hartzen dute parte.
Giltzurrun bakoitzak milioi bat nefrona ditu; nefrona da funtzio-unitatea.
Nefronaren barruan iragazketa (Bowman-en kapsulan) eta birxurgapena (hodietan) gertatzen dira, eta horren ondoren sortzen da gernua.
Pertsona helduak egunero 1300-1600 cm3 gernu kanporatzen du, eta gernuaren %90-96 ura da.
Gernua ureterretatik gernu-maskuriraino garraiatzen da, eta uretratik kanporatzen da.
Zistitisa bakterioek eragiten duen gernu-maskuriaren hantura da, eta neskengan ohikoagoa da.

Frogatu zeure burua

IRAITZ-APARATUA:

odolean metatzen diren hondakin zelularrak kanporatzeaz arduratzen da.

EGITURAK:

Giltzurrunak: odolean dauden molekula toxikoak iragazi eta gernuaren bidez kanporatzen dira.
Birikak: CO2 zelularra kanporatzen dute.
Gibela: zeluletako hainbat hondakin(medikamentua ere) behazunez bildu eta digestio aparatura kanporatzen ditu.
Izerdi-guruinak: larruazakean dauden guruin horiek kanporatzen dute. Izerdia gernuaren konpozisioa du, baina diluituagoa.

GERNU-APARATUAREN ORGANOAK:

Giltzurrunak: bakoitzak 12cm luzera eta babarrun itxurakoa da. Giltzurrun-arteria bana iristen da, honakinak dituen odola eramaten duena, eta giltzurrun-zaina bana irteten da odol garbiarekin. Giltzurrunek odola iragazi eta garbitzen dute, Ondorioz, hondakin-likidoa sortzen da haietan: gernua.
Ureterrak: giltzurrunetatik irteten diren eta gernu maskurian amaitzen diren bi hodi muskularrak dira. Gernua garraiatzen dute gernu-maskuriaraino.
Gernu maskuria: gernua biltzen dituen poltsa gihartsua da.
Uretra: gernua kanporatzen duen hodia da. Gizonezkoena luzeagoa da(15-20cm) eta gernua kanporatzeaz gain esperma ere kanporatzen du. Emakumeena motzagoa da(4cm) eta ez du loturarik hodi genitalekin.

GERNUA EKOIZTEA.NEFRONAK:

gernua giltzurunek jariatzen duten iraizkin likidoa da, eta, maskurian pilatu ondoren, uretratik kanporatzen da. Pertsona helduak 1300-1600cm3 kanporatzen ditu egunero, eoera normalean. Gernuaren %90-96 ura da; uras gain, ordea, urrea, sodio kloruroa, azido urikoa, amoniakoa eta abr ditu. Giltzurrun baten funtzio-unitatea nefrona da, egitura mikroskopiko bat. Giltzurrun bakoitzean milioi bat nefrona daude. Nefronek, odolaren substantzia toxikoak ezabatzen ditu.

ATALAK:

Glomerulua: kapilarren korapiloa da. Hondakinak dituen odola garraiatzen du.
Bowman-en kapsula: kopa itxura du eta bere barruan glomerulua kokatzen da. Hemen gertatzen da iragazketa: odoleko hainbat substantzia txiki(ura, gatz mineralak, hondakin zelularrak...) glomerulutik kapsulara iragaten da. Molekula handiak(proteinak...) eta odol zelulak ez dira iragazten, odolean gelditzen dira.
Nefronaren hodiak(hodi proximalak, Henleren lakioa eta hodi distala da): hodi horien inguruan odol-kapilarrak daude eta horri esker molekula interesgarriak iragaten dira berriro odolera(ura, glukosa, bitaminak...). Honi birxurgapena deritzo. Hori gertatu ondoren, nefronaren barruan dagoen likidoa gernua da.
Hodi biltzaileak: nefronetako gernua biltzen duten hodiak dira.

GERNU-APARATUKO GAIXOTASUNAK:

Zistitisa: gernu maskuriaren hantura da, bakterioen kausaz sortzen da. Pixa egitean mina eragiten du, bai eta pixa maizago egiteko beharra ere. Ohikoagoa da neskengan, uretraren irteera eta uzkia oso gertu daudelako; horrela autokutsaketa bakterianoa gerta daiteke higienea zaintzen ez bada.
Giltzurrun-kalkuluak(harritxoak): kalkuluak gernuan dauden gatz mineralek sortzen dituzten haritxoak dira. Ureterra butxatzen badute min handia sortzen da eta horri koliko nefritikoa da. Ultrasoinuen eta kirurgiaren biden kentzen dira handienak.
Giltzurruneko gutxiegitasuna: giltzurrun baten edo biek gaizki funtzionatzen dute. Kasu batzuetan arazoa sendatzeko tratamendua dago; kasu larriagoetan gaixoari dialisia egin behar zaio(odolaren garbiketa makina baten bidez ospitalean; makina dializatzailea da); oso larria denean, transplantea bat egin behar da.

Ohiko galderak

Zer da nefrona?

Nefrona giltzurrun baten funtzio-unitatea da, egitura mikroskopiko bat. Giltzurrun bakoitzean milioi bat nefrona daude, eta odolaren substantzia toxikoak ezabatzen dituzte.

Zein da gernuaren osagai nagusia?

Gernuaren %90-96 ura da. Ura gain, urea, sodio kloruroa, azido urikoa, amoniakoa eta beste substantzia batzuk ditu.

Zer dira giltzurrun-kalkuluak?

Gernuan dauden gatz mineralek sortzen dituzten haritxoak dira. Ureterra butxatzen badute, min handia sortzen dute (koliko nefritikoa), eta handienak ultrasoinuen edo kirurgiaren bidez kentzen dira.