Lehen Gerra Karlista: Gatazkaren Azterketa
Lehen Gerra Karlista: Partaideak, Taldeak eta Faseak
Fernando VII.a hil ondoren, Karlos V.a (bere anaia) eta Isabel II.a (bere alaba) tronua eskuratzeko gatazkan murgildu ziren, Lehen Karlistaldia izenarekin ezaguna. Gatazka hau Berrespen Pragmatikoa aldarrikatu zenean sortu zen; izan ere, lege horrek emakumezkoei gobernatzeko aukera ematen zien, Lege Salikoak debekatzen zuen arren.
Karlistak eta Liberalak
Kontserbadoreak (karlistak) Karlos V.aren alde zeuden. Talde honetan nekazariak, apezgoa, nobleziaren zati bat eta porrot egindako hidalgoak biltzen ziren. Karlistak liberalismoaren aurka zeuden, nekazariek liberalek beren lurretatik kanporatuko zituzten beldur baitziren.
Liberalak, aldiz, Isabel II.aren alde zeuden. Talde honetakoak ziren hiritar xeheak, erdi mailakoak (ilustratuak), aristokratak, latifundistak eta burgesia berria. Erreginaordeak liberalen eskakizunak onartu behar izan zituen, eta horrek absolutismoaren eta Antzinako Erregimenaren amaiera ekarri zuen.
Karlismoaren barne-taldeak
- Kontserbadoreak: Erregimen zaharraren jarraipenaren aldekoak.
- Tradizionalistak: Arazo dinastikoa zuten ardatz nagusi.
- Apostolikoak eta Integristak: Erlijio-auzia eta katolizismoaren lehentasuna defendatzen zuten.
- Foralistak: Oinarri herritarra zuten.
Geografia-esparrua
Karlistaldiek Iparraldean hartu zuten indar gehien. Bereziki Euskadin, Nafarroan eta Katalunian izan zuten eragin handia, baita Aragoi, Valentzia eta beste zenbait hiritan ere.
Gerraren faseak
- Zumalakarregiren garaia (1833-1835): Jeneral eta estratega bikaina izan zen, nahiz eta bere planak eta Karlos V.arenak ez zetozen bat.
- Don Karlosen “camarilla” eta geldialdia (1835-1837).
- Maroto jenerala (1837-1840): Karlisten arteko sakabanaketa eragin zuen. 1839an, Bergarako Hitzarmenari esker, gerra amaitu zen Euskal Herrian.