Larruazalaren Egitura eta Funtzioak

Azalaren Geruzak

Azala hiru geruza nagusik osatzen dute:

• Epidermisa: Azalekoa, mehea eta oso zelularra da.
• Dermisa: Bigarren geruza da, lodiagoa eta haritsuagoa, eta hodi eta nerbio ugarik zeharkatzen dute. Dermisean daude larruazalaren eranskinak: sebo-guruinak, izerdi-guruin ekrinoak eta apokrinoak, ileak eta azazkalak.
• Larruazalpeko gantz-ehuna edo hipodermisa: Dermisaren azpian dagoen ehun konektibo laxo bat da.

Epidermisa

Larruazalaren kanpoko geruza da, eta ingurunetik babesteko hesia ekoizten espezializatutako zelulek osatzen dute.

Ezaugarriak:

• Epitelio geruzatu eta antolatuak osatzen du, eta dermisarekin egiten du muga, lotuta dagoen mintz basalaren bidez.
• Zelula ugari eta zelularteko substantzia gutxi ditu.
• Ez du berezko irrigaziorik; horrenbestez, azpiko ehun konektibotik (dermisetik) elikatzen da, hedapenaren bidez.
• Epidermiseko geruza basaletik inbaginazio bidez, larruazalaren eranskin hauek osatzen dira: sebo-guruinak, izerdi-guruinak, ileak eta azazkalak.

Epidermisaren Zelulak

Keratinozitoak edo zelula epitelialak

• Funtzioa: Keratinaren aitzindariak sintetizatzea eta epidermisa etengabe berritzea.
• Fisiologia: Keratogenesia eta keratinizazioa. Zelulek eraldaketak jasaten dituzte keratinizatu arte.

Melanozitoak

• Funtzioa: Melanina sintetizatzea (eguzki-argitik babesteko) eta larruazalaren koloreari eragitea.
• Fisiologia: Melanogenesia eta melanosomen transferentzia.

Langerhansen zelulak

• Funtzioa: Funtzio immunologikoa (erantzun immunozelularrak eragitea).
• Fisiologia: Antigenoak hautematea eta prozesatzea. Organismoa inguratzen duten substantzia arrotzen berri ematen dute.

Merkelen zelulak

• Funtzioa: Zentzumenak hautematea (mekanorrezeptore gisa jardutea).
• Fisiologia: Nerbio-estimuluen eta bulkaden arteko transferentzia. Nerbio-estimuluak jasotzea eta nerbio-bulkaden transmisioa.

Keratinizazio Prozesua

Keratinozitoek pairatzen duten prozesua da, eta bi fase ditu:

Migrazioa

Zelula amak mitosiaren bidez bikoizten dira, eta bi zelula alaba sortzen dira: zelula bat bere lekuan geratzen da eta berehala banatzen da berriro; bestea, berriz, igotzen hasten da. Zelula amatik askatzen da, eta zelula hori ez da gehiago banatuko eta migrazio bertikalari ekingo dio. Migrazio horretan desberdindu egingo da.

Bereizketa

Goranzko bidean, zelula basal "emigratzaileak" aldaketa morfologikoak eta biokimikoak izaten ditu, eta pixkanaka-pixkanaka korneozito bihurtzen da.

• Aldaketa morfologikoak: Zelula epidermikoen morfologia aldatu egiten da keratinizazio-prozesuan. Geruza basalean forma kubikoa du, baina forma laua hartzen du gero, eta zelularen organuluak galduko ditu lisosomen bidez.
• Keratinaren sintesia.

Dermisaren Zuntzak

• Zuntz kolagenoak: Dermiseko ugarienak dira eta kolageno izeneko proteina batek osatzen ditu. Larruazalari tentsioa ematen diote. Dermisaren % 70 osatzen dute. Larruazalaren azalarekiko zuntz paraleloetan jartzen dira, antolaketa kizkurrarekin, eta tentsio-maila mugatzen dute. Larruazalaren "eraikinaren habeak" direla esan daiteke, eta, horrenbestez, degradatzean, zahartzaroan larruazalean agertzen diren atonia eta zimurrak eragiten dituzte.
• Zuntz elastikoak: Larruazalari elastikotasuna eta malgutasuna ematen dioten dermiseko zuntzak dira. Dermisaren % 4 dira, eta haien propietate nagusia luzagarritasuna da. Zuntz horiek kolagenozkoak baino meheagoak dira. Adinean aurrera egin ahala, zatituta eta degradatuta geratzen dira; horrenbestez, propietate elastikoak galdu eta biguntasuna agertzen da. Zenbait asalduratan, ildasketan esaterako, zuntz horien haustura ere gertatzen da, baita epidermisaren atrofia ere.
• Sare-formako zuntzak: Dermisaren eta epidermisaren arteko loturaren zati dira eta hantura-prozesuetan parte hartzen dute. Ez dira % 1era iristen. Kolagenoari lotuta daude. Hantura-prozesuetan, gorakada nabarmena izaten dute zuntz horiek, eta keratinizazio-prozesuetan ere parte hartzen dutela uste da.

Dermisaren Zelulak

• Zelula finkoak (fibroblastoak): Dermiseko berezko zelula da, eta zuntzak eta funtsezko substantzia osatzeaz arduratzen da. Fibroblastoak heltzean, ugaltzeko gaitasuna galtzen dute. Jarduera bizia du orbaintze-prozesuetan.
• Zelula migratzaileak: Histiozitoak, mastozitoak eta odol-jatorriko zelulak dira. Organismoaren defentsan parte hartzen dute. Haien funtzioa hantura-prozesuetan eta fenomeno immunologikoetan parte hartzen duten substantziak irenstea eta biltzea da.

Funtsezko Substantzia

Substantzia horrek gelaren sendotasuna du eta zuntzak eta zelulak inguratzen ditu. Ez du egiturarik eta hidratazio-funtzio garrantzitsuak ditu.

Konposizioa:

• Plasma-jatorriko substantziak: Ura, ioiak, azukrea eta abar. Dermisa uraren egiazko gordailua da eta gai da organismoaren beharraren arabera ura biltzeko eta trukatzeko.
• Makromolekulak: Nagusiki polisakaridoak eta proteinak dira. Dermiseko uraren zati handi bati lotuta daude, eta, horrenbestez, larruazalaren tonua bermatzen dute neurri handi batean.

Dermisaren Funtzioak

• Erresistentzia, malgutasuna eta elastikotasuna ematea larruazalari.
• Larruazala eta barne-organoak kanpo-eragileetatik babestea, bereziki traumatismoetatik, elastikotasunari esker.
• Hesi moduan jokatzea larruazaleko infekzio-prozesuen aurrean.
• Zaurien orbaintze-prozesuan parte hartzea.
• Likido-gordailu handia izatea.
• Keratinozitoen ekoizpena estimulatzea eta, horrenbestez, keratogenesia.

Lotura Dermoepidermikoa

Dermisaren eta epidermisaren arteko lotura da.

Funtzioak:

• Dermisaren eta epidermisaren arteko atxikidura eustea.
• Bi ehunen arteko iragazkortasun-mekanismoak erregulatzea. Horren bidez, ura, elektrolitoak eta elementu metabolikoak igarotzen dira, hau da, epidermiseko zelulen mantenugai nagusiak, ez baitago inolako baskularizaziorik geruza horretan.

Larruazalpeko Ehuna (Hipodermisa)

Hipodermisa sare-formako dermisaren azpian dagoen larruazalpeko gantzezko ehun-geruza da. Adipozitoek osatzen dute, eta organo guztiak inguratzen ditu, baina bereziki hipodermisean metatzen denean, gantz-panikulu esaten zaio.

Funtzioak:

• Babes-funtzioa: Kolpeak eta traumatismoak amortizatzen ditu.
• Funtzio metabolikoa: Gantz-panikulua energia-gordailua da.
• Funtzio plastikoa: Ehun adiposo hipodermikoak silueta moldatzen du, adinaren, sexuaren eta nutrizio-egoeraren arabera.
• Funtzio termoerregulatzailea: Gantzak isolatzaile termiko moduan jarduten du.

Larruazaleko Zirkulazioaren Funtzioak

• Larruazalaren egiturak oxigenatzea eta elikatzea. Aldi berean, bere metabolismoak ekoitzitako hondakinak drainatzeko balio du.
• Tenperatura erregulatzea, hodi-zabalkuntzaren eta uzkurduraren bidez.
• Arteria-presioa erregulatzea.
• Defentsa-mekanismoan parte hartzea, hantura-erantzunari bide emanez.

Larruazaleko Mikroerliebea

Larruazalaren azalera ez da laua, eta larruazalaren mikroerliebea zehazten duten hainbat irregulartasun daude; esaterako, eminentziak, sakonuneak eta zuloak. Larruazalaren mikroerliebeak ildaskaz betetzen du epidermisa. Mikroerliebe horren funtzioa da ehun-erreserba moduan jardutea; izan ere, epidermisak oso elastikotasun txikia du eta, bestela, ezingo lieke trakzioei aurre egin.

Keratinak

Keratina hitzak proteina-familia bat izendatzen du. Proteina horiek gizakiaren larruazalaren, ilearen eta azazkalen geruza korneoaren funtsezko osagaiak dira, baita animalia batzuen beste luzakin korneoenak ere.

Bi keratina mota daude:

• Biguna: Larruazalean dago eta ezkatatu egiten da.
• Gogorra: Ilean eta azazkaletan dago, ez da ezkatatzen eta etengabe hazten da.

Melaninaren Sintesia

Melanina tirosina izeneko aminoazido batetik sintetizatzen da, tirosinasa entzimaren eraginez. Prozesu horretan, ondoz ondoko erreakzio kimiko konplexu eta ugari gertatzen dira. Prozesu hori melanosometan gertatzen da. Melanosomak egitura biribilak dira eta melanogenesiaren arduradunak dira. Ez dira egitura egonkorrak, hainbat aldaketa izaten baitituzte osatzen direnetik pigmentu melanikoa osatu arte.

Melanina Motak

• Eumelaninak: Ohikoena da. Gaztaina-koloreko pigmentuak edo pigmentu beltzak dira, eta kolore iluna ematen dute.
• Feomelaninak: Pigmentu horiak edo gorri-arrexkak dira, eta kolore argiak eragiten dituzte.
• Trikokromoak: Kolore gorriak eragiten dituzte, ile gorrian adibidez.
• Melanina mistoak: Melanina mota horrek konbinazioak sortzen ditu, epidermisan eta ileetan.

Pigmentazio Epidermikoaren Aldaketak

Pigmentazioa hiru faktoreren mende dago:

1. Melanozitoen neurria eta entzima-jarduera: Zenbat eta melanozitoak handiagoak eta aktiboagoak izan, orduan eta ilunagoa izango da larruazala. Arraza beltzeko pertsonen melanozitoak handiagoak dira. Horretaz gain, entzima-jarduera handia dute, larruazal argiko pertsonek ez bezala.
2. Melanosomen forma eta neurria: Arraza beltzeko pertsonen melanosomak arraza zurikoenak baino handiagoak dira.
3. Melaninaren degradazio aldakorra keratinozitoaren barruan: Arraza zuriko pertsonen kasuan, melanina ia geruza basalean soilik dago, eta granuluak berrantolatuago daude. Arraza beltzeko pertsonen kasuan, berriz, geruza korneoraino irits daitezke eta konplexuak dira.