Kant, Arrazionalismoa eta Enpirismoa

Arrazionalismoa eta Enpirismoa

Arrazionalismoa XVII. mendeko filosofia-joera da, Frantzian sortu zen, eta Descartesen lanak ditu ezaugarri nagusi. Arrazionalismoak jarrera subjektibista hartzen du, gizakiak ezin duela errealitatea zuzenean ezagutu eta ezagutza-metodo ziur baten ikerketari lotzen zaiona.

Arrazionalismoaren ezaugarri orokorrak:

• Ezagutza arrazionalean konfiantza absolutua, arrazionamenduaren bidez lortzen dena.
• Ezagutza hautemangarria ez dela, zentzumenek engainatzen gaituztela eta unibertsala izatea ezinezkoa dela defendatzen da.
• Adimenean jaiotzetiko ideien existentzia, ideiak esperientziarekiko independenteak direla.
• Zientzia unibertsal eta beharrezkoa dela baieztatzea, matematika unibertsalak eta beharrezkoak diren bezala.
• Metodo deduktiboa proposatzea; dedukzioa aplikatuz ezagutzan aurrera egiten da.
• Munduaren arrazionaltasuna eta metafisika defendatzea; "guztiak justifikazio bat du", metafisikaren objektuak barne (Jainkoa, arima...).

Enpirismoa XVII. eta XVIII. mendeetan Ingalaterran sortu zen eta hainbat ezaugarri nagusi ditu:

Enpirismoaren ezaugarri nagusiak:

• Ezagutza zentzumenetatik datorrela, hau da, ezagutza hautemangarria dela.
• Irudikapen unibertsalik ez onartzea; irudikapen guztiek esperientziatik dute jatorria. Partikular eta konkretuaren irudiak dira.
• Kontzeptu unibertsalak ez dagozkio inongo errealitateari; pertzepzioen multzo hutsa dira, existitzen den bakarra banako konkretu eta partikularra baita.
• Ideien jaiotzetiko izaera zalantzan jartzea; ezagutza oro esperientziatik dator.
• Kausalitate printzipioaren zalantza; ez da beharrezkoa eta a priori.
• Metodo esperimental eta induktiboa hartzea (fisikaren metodoa).
• Giza ezagutza mugatzea; esperientzia da bere muga.

Kant: Datu Biografikoak eta Filosofia Kritikoa

Immanuel Kant 1724an Königsbergen jaio zen, familia xume eta pietista batean. Honek balio moral eta erlijioso zorrotzetan hezi zuen, eta horrek eragin handia izan zuen bere izaera metodikoan. Königsbergeko Unibertsitatean filosofia, matematika eta natur zientziak ikasi zituen, eta filosofia arrazionalistaren eraginpean hezi zen.

Ilustrazioaren ideia liberalak defendatu zituen eta Frantses Iraultzaren idealen alde azaldu zen, baina ez praktikari dagokionez. Humek "amets dogmatikotik esnatu" zuen eta bere ikerketa filosofikoei beste norabide bat eman zien.

Königsbergeko Unibertsitateko metafisika eta logika katedra eskaini zioten, eta filosofia kritikoari hasiera eman zion:

Kant-en obra kritiko nagusiak:

• Arrazoi hutsaren kritika (Zer ezagut dezaket?)
• Arrazoi praktikoaren kritika (Zer egin behar dut?)
• Judizioaren kritika (Zer itxaron dezaket?)

Kant 1804an hil zen, 81 urte zituela.