Jakintza Zientifikoa: Ezaugarriak, Sailkapena eta Metodoak

Jakintza Zientifikoa: Filosofia eta Zientzia

Filosofiak eta zientziak sorrera bera dute, arrazoizko jakintzak baitira, hau da, jakintza kritikoak. Zientzia ezagutza objektiboak lortzeko arrazoizko prozedura multzoa da. Baina, jakintza zientifikoa askotan banatuta agertzen da.

Sailkapena

• Zientzia formalak: Pentsamenduaren formaz edo egituraz dihardute.
• Zientzia enpirikoak: Esperientzia materialaren munduaz dihardute. Zientzia mota horretako proposamenak koherentea izan behar du, eta bere edukiak bat etorri behar du esperientziaren edukiarekin.
• Naturaren zientziak: Mundu naturalaz dihardute.
• Giza zientziak: Espirituaren zientziak. Giza askatasunaren emaitza den kulturaren munduaz aritzen dira, giza esperientziaz dihardute.

Ezaugarriak

• Esperimentazioa: Jakintza filosofikoak koherentea izan behar baitu zientziaren esperimentazioak ematen duen informazioarekin.
• Errealitatearen alderdi konkretuak: Alderdi konkretuak eta zehatzak lantzen ditu.
• Zientziak ez du bere buruaz galdetzen: Zientzialaria ez da arduratzen garatzen duen jarduera zientifikoaren posibilitate-baldintzez, ezta kezkatzen ere. Filosofiak bere jarduera propioaren oinarriari buruz hausnarketa egiten du.
• Prozesu naturalak lantzen ditu: Prozesu naturalak gertatzeko moduari buruzko azalpenak ematen ditu. Zientzia ez da arduratzen jokatu behar dugun moduari buruz hausnarketa egiteaz. Filosofiak, ordea, gizakiaren eta gizartearen norabideak aztertzen ditu.

Metodoak

• Metodo induktiboa: Esperientziaren datuetatik abiatuz, indukzioak baieztapen orokorrak lortzen ditu.

  Bi indukzio mota daude:

  • a) Bukaerarik gabeko indukzioa (kasu guztiak ezin direnean aztertu)
  • b) Indukzio osatua (adibidez: gela honetan ez dago beltzik, konprobatuta)
• Metodo deduktiboa:
  • a) Dedukzio klasikoa: Baieztapen edo printzipio orokor batzuetatik orokortasun-maila txikiagoko baieztapenak ateratzea.
  • b) Dedukzio sintetikoa edo konstruktiboa: Ezagutza bakun batzuekin ezagutza konplexuagoak eraikitzea.
• Metodo hipotetiko-deduktiboa: Zientzia-metodoa bi osagai horien konbinazioa da: esperimentaziorako joera (indukzioa), batetik, eta asmatutako hipotesietatik ondorioak ateratzea (dedukzioa), bestetik. Bereiz ditzagun prozesu horretako urratsak:
  • Gertakaria behatzea: Arazo bat identifikatu eta enuntziatuetan formulatzen dugu.
  • Hipotesiak formulatzea: Ikusitako gertaera hori azaltzeko, nahitaezkoa da enuntziatuak egitea. Hipotesi hitzak susmoa esan nahi du. Hipotesiak objektiboak, unibokoak eta kontraesanik gabekoak dira.
  • Hipotesietatik ondorioak ateratzea: Enuntziatuan oinarrituta dedukzioak egiten dira. Proposatu den behin-behineko azalpen-formulatik abiatu, eta ondoren, logikaren eta matematikaren bidez egiaztatzeko moduko ondorioak ateratzen dira.
  • Ondorioen egiaztapena: Hipotesietatik datozen ondorioak egiaztatzeko esperimentuak diseinatu eta egin behar dira.
  • Legeak: Enuntziatu unibertsalak dira, hasieran egiaztatu gabekoak, eta esperientzian egiaztatuta geratzen direnean lege naturaltzat hartzen dira.
  • Teoria: Teoriak enuntziatuen multzoa dira.