Ilustrazioa: Arrazoia, Progresoa eta Hezkuntza Europan

Ilustrazioa: arrazoia, progresoa eta hezkuntza

2) AS NOVAS IDEAS: PROGRESO, EDUCACIÓN OU ILUMINACIÓN, HUMANIDADE, CIVILIZACIÓN, NATUREZA.

Oro har, Ilustrazioa (XVIII. mendeko mugimendu kulturala) arrazoiaren autonomia behin betiko onartzea da, eta arrazoi autonomo hori gizarte, politika, erlijio eta moral gaietan aplikatzea. Gizartea jakintzaren argiz argitzea da, giza arrazoiaren emaitza dena, eta horrela gizakiaren hobekuntzan laguntzea.

Ilustratuen pentsamolde berriaren helburuak

Pentsamolde ilustratu berriak helburu zehatzak zituen:

1) Aurrerapenaren aldeko optimismoa

Arrazoia gizartean aplikatzeko optimismoa nagusitzen da. Horregatik, aurrerapen mugagabearen ahalmen humanoan sinesten dute ilustratuek. Ikuspegi horrek historia humanoaren eta borroka politikoen kontzepzio berritua dakar (aurrerapen historikoaren ideal horrek utopismoaren eta gaur egungo pentsamolde iraultzailearen oinarria osatzen du). Hezkuntzari eta garapen teknologikoari esker, gizateriak etengabeko hobekuntza, arrazoiaren eta askatasunaren aurrerapen mugagabea izango du etorkizunean. Arrazoiaren erabilerak aro berri bat argituko du, aurrerapen eta optimismoz betea, iraganeko beldurren aurrean. Ilustrazioak, beraz, gizakien aurrerapenean fede itsua mantentzen du, eta uste du arrazoiaren bidez pertsonak munduaren eraldaketa egin dezakeela. Horregatik, Ilustrazioak kultura, zientziak eta arteak gizarte-geruza guztien esku jartzearen beharra azpimarratu zuen: "hezkuntza guztientzat", supertstizioa eta dogmatismoa baztertuz. Horri esker, gizarte perfektua eraikitzea lortuko zela uste zuten, lurreko paradisu moduko bat.

2) Gizartea argitzeko misioa

Garai honetako pentsalariek gizartea argitzeko misioa sentitzen zuten, ezjakintasunean murgilduta zegoen gizartea. Zientzia eta jakintza erabiltzen zituzten, pertsona bakoitzak autonomoki lortu behar zuena, barbarie, tirania eta supertstizioaren jokoa eztanda egiteko. Arrazoiaren subiranotasuna eta edozein agintaritza baztertzea aldarrikatzen zuten.

3) Erlijioaren inguruko eztabaida

Erlijioaren inguruko eztabaidak garrantzia hartzen du, supertstizioen aurkako borrokan eta deistak (munduaren sortzailea den Jainko baten existentzia onartzen dute, baina atributuak ezagutzen ez direnak, eta munduan berriro esku hartzen ez duena; Jainkoa ez da probidentea eta ez da gaizkiaren erantzule) eta teistak (Jainko pertsonal, antolatzaile eta probidente baten sinesmena) agertzean. Ilustratuak arrazoian oinarritutako erlijio naturalaren aldekoak dira, non askatasunak historiako erlijioen dogmak ordezkatuko dituen. Hortik, ilustratuek erlijio-gaietan tolerantzia defendatzen dute.

4) Gizartea, boterea eta Estatua

Gizartearen, botere politikoaren eta Estatuaren azterketak garrantzi nabarmena hartzen du, eta Antzinako Erregimenaren botere absolutuaren aurka jartzen dira. Ilustrazioaren kezka nagusia arrazoian eta askatasunean oinarritutako politika bat eratzea da.

5) Naturaren azterketa

Naturaren azterketak leku nabarmena du. Newtonen fisika jarduera arrazionalaren eredu izan zen. Newtonentzat unibertsoa ona da, "Jainkoak sortutako eta berak ezarritako legeek gobernatutako makina handi bat" bezala. Gizakiak ez du naturaren aurka egin behar, baizik eta bere funtzionamenduaren legeak arrazoiaren bidez aurkitu. Horrela, arrazoiak erlijioak (Jainkoak) utzitako hutsunea betetzen du.

Programa ilustratuaren lau ardatzak

Ilustrazioaren programa lau alderdi nagusitan labur daiteke:

• a) Ikerketa zientifikoaren eta haren emaitzen onarpena.
• b) Supertstizioaren eta aurreiritziaren aurkako borroka.
• c) Oinarrizko sinesmen guztien berregituraketa eta azterketa kritikoa.
• d) Erreforma ekonomiko eta sozialetako lanetan interesa.

Pentsalari nagusiak

Ideia berriak Europa osoan jarraitu ziren. Haren defendatzaile nabarmenenak frantziar "philosophes" izan ziren. Garrantzitsuenen artean daude:

• Voltaire: supertstizioaren aurka borrokatu behar zela defendatu zuen.
• Montesquieu: botereen banaketa proposatu zuen: legegilea, exekutiboa eta judiziala.
• Rousseau: naturarekin bat datorren hezkuntzaren beharra mantendu zuen, eta naturako egoeratik (non indibiduoa askea den, gizarteak hondatu gabe) "gizarte-itunean" oinarritutako gizarte berri batera igarotzea deskribatu zuen. Ideia hau gaur egungo demokrazia liberalaren jatorrian dago.

Entziklopedia

Pentsalari hauen lanarekin batera, "Entziklopedia"k, zientzien, arteen eta ofizioen hiztegi arrazoitu handi batek, Ilustrazioaren printzipioak azaltzen zituen. Diderotek eta D'Alembertek zuzendu zuten, eta Europa osoan zabalkunde handia izan zuen, ideia berriak hedatuz.