II. Errepublika eta Euskal Autonomia Estatutua

Errepublikarrak eta politikaren bilakaera

Gerra Zibilean, gobernu errepublikarrak lau aldi nagusi izan zituen:

• Casares Quiroga: Dimisioa aurkeztera behartua izan zen. Martinez Barriok ordezkatu zuen, Mola jeneralarekin negoziatzeko ardura hartuz. Elkarrizketek porrot egin zuten eta honek ere dimisioa aurkeztu zuen.
• Jose Giral: Gobernu ezkertiar moderatua osatu zuen.
• Largo Caballero: Herri Fronteko indarrek, euskal nazionalistek eta katalanek osatutako gobernu berria zuzendu zuen.
• Juan Negrin: 1937ko maiatzeko gobernu krisiaren ondoren izendatua.

II. Errepublika Euskal Herrian

Autonomia Estatutuaren prozesua

Errepublika aldarrikatu zenean, Euskal Herriaren autonomia gogoa piztu zen. Eusko Ikaskuntzari Estatutu proiektu bat egiteko eskatu zitzaion, alkateen gehiengoaren babesa lortuz.

1931ko Konstituzioak, ordea, prozedura berria ezarri zuen: Aldundietako Batzorde Gestoreek aurreproiektua egin, udalek berretsi, erreferenduma egin eta Gorteek onartu behar zuten.

Nafarroaren bazterketa eta 1936ko Estatutua

Estatu berriak Euzkadi eta Pais Vasco Navarro deiturak onartu zituen. 1932an Iruñean egindako Batzarrean, Nafarroako ordezkariek prozedura interpretazio berezia egin zuten; ondorioz, Estatutuaren aldeko udalek ez zituzten beharrezko bi herenak lortu eta Nafarroa proiektutik kanpo geratu zen.

1933an Gasteizen bildu ziren Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko ordezkariak, baina proiektua geldirik geratu zen. Azkenean, 1936ko Gerra Zibila hasi eta negoziazioen ondoren, Elgetako Estatutua onartu zen. 1936ko urritik 1937ko ekainera arte, Jose Antonio Agirre lehendakari zela, Eusko Jaurlaritzak 9 hilabetez iraun zuen, Francoren diktaduraren aurka lanean jarraituz.