Iberiar Penintsulako Historia: Paleolitoa, Erromatarrak eta Bisigodoak

Prehistoria Iberiar Penintsulan

Iberiar Penintsulako aztar zaharrenak Atapuercan aurkitu ziren, duela 1,2 milioi urte ingurukoak.

Paleolitoa

Paleolitoko gizakiak nomadak ziren. Hauek ziren haien jarduera nagusiak:

• Animaliak ehizatu.
• Sarraskiak jan.
• Fruituak bildu.
• Arrantza egin.

Tresnen garapena

• Behe Paleolitoa: Zakar landutako harrizko tresnak.
• Erdi Paleolitoa: Harriak hobeto landuta eta tresna espezializatuak.
• Goi Paleolitoa: Material berriak erabiltzen hasi ziren. Gizakiak talde txikitan bizi ziren.

Labar Artea

Labar artearen bi mota nagusi bereizten dira:

• Kantauriko Labar Artea: Naturalismo handia, kolore askoko pinturak, eta eszena ez-konposatuak. Haitzulo sakon eta ilunetan aurkitzen dira.
• Levanteko Labar Artea: Gizakiak ageri ziren, kolore bakarrekoak, eta hainbat motatako eszenak konposatzen zituzten.

Neolitoa

Neolitoko gizarteak nekazaritza eta abeltzaintza garatu zituen, eta horrek herrixka egonkorrak sortzea eta sedentario bihurtzea ekarri zuen.

Faseak

1. Lehenengo fasea: Haitzuloetan bizi ziren, bihotz-formako zeramika egiten zuten.
2. Bigarren fasea: Herrixka handiagoak sortu ziren.

Metal Aroak

Kobre Aroa (3000/1700 K.a.)

Monumentu megalitiko ugari eraiki ziren. Ezkila-formako ontziak aurkitu ziren, adibidez, Millaresen (Almeria).

Brontze Aroa (1700/1000 K.a.)

Teknologia asko garatu zen. Arma eta urregintza piezak sortu ziren. Gizarte talde konplexuak sortu eta herrixkak handitu ziren, Argarren (Almeria) kasuan bezala.

Burdin Aroa (1000/0 K.a.)

Beste herri batzuen kolonizazioa gertatu zen (zeltak, feniziarrak, greziarrak, kartagoarrak).

Zeltak eta Iberiarrak

• Zeltak: Lehenengo milurtekoan iritsi ziren Erdialdeko Europatik. Tribuetan bizi ziren, abeltzaintza eta nekazaritza lantzen.
• Iberiarrak: Iberiar Penintsulako hegoaldean eta Mediterraneoko kostaldean bizi ziren. Tribuetan oso hierarkizatuak zeuden. Nekazaritza, abeltzaintza eta merkataritza garatu zituzten. Txanponak egin zituzten. Monarkia zen sistema politiko nagusia, baina estatu batzuetan oligarkia zegoen. Bazekiten idazten eta arte figuratiboa garatu zuten.

Erromatar Hispania

Erromatarrak nagusitu zirenean, Hispaniako ekonomia gorantz joan zen, baina K.o. 3. mendean behera egin zuen.

Ekonomia eta Berrikuntzak

Lehen Sektorea

Nekazaritzaren oinarria Mediterraneoko hirukoa zen: garia, mahatsa eta oliba. Ez zuten gari asko esportatzen. Erromatarrek berrikuntza teknikoak ekarri zituzten:

• Gurdi abereak.
• Lugorria.

Ustialekuak villak ziren. Arrantzak garrantzi handia zuen. Meatzaritzan, ustialekuen jabea Estatua zen.

Esklabotza eta Merkataritza

Esklabotza Hispaniako ekonomiaren oinarria zen. Esklaboak gerra-presoak eta matxinadetan harrapatuak izaten ziren. Ekonomia monetarioa eta hiri-ekonomia garatu ziren, lurraldeen arteko merkataritzari esker.

Erresuma Bisigodoa

Mendebaldeko Erromatar Inperioaren krisiaren ondorioz sortu zen. Krisiaren arrazoiak hauek izan ziren:

• Esklaboen kopurua jaitsi zen.
• Hiriaren gainbehera.
• Herri barbaroen erasoak.
• Hiriak ahuldu.
• Inperioaren desegonkortasuna.
• Armadaren botere ahula.