Iberiar Penintsulako eta Euskadiko Hidrografia: Ibaiak eta Isurialdeak

Iberiar Penintsulako Hidrografia

A) Arro Hidrografikoa

Lurraldearen atal bat da, eta bertako urak ibai nagusi batera eta horren ibaiadarretara iristen dira. Arroek ezaugarri hauek dituzte:

• Uren banalerroen bidez banatuta daude. Banalerroak arroak mugatzen dituzten mendi-erliebeen tontorrek osatzen dituzte. Iberiar Penintsulako arro nagusiak hauek dira: Iparraldekoak (Miño, Duero, Tajo, Guadiana, Guadalquivir), Ekialdekoak (Ebro, Júcar, Segura) eta Hegoaldekoak.
• Arroan, ibaiek ibilgu batetik mugitzen dira eta modu hierarkikoan antolatutako sare bat osatzen dute, azpi-ibaiadarretatik eta ibaiadarretatik hasi eta ibai nagusira iritsi arte.

B) Isurialde Hidrografikoa

Urak itsaso berera isurtzen dituzten arroen multzoa da. Iberiar Penintsulan hiru zatitan banatzen dira isurialdeak:

• Bizkaiko Golkoko Isurialdea

  Laburrak dira, kostaldetik hurbil daude mendiak sortzen direlako. Higatze indar handia dute, sorreratik isurtzearaino desnibel handia dagoelako. Higadura handiagoa izango zen zeharkatzen dituzten hegalak landarez beteta egongo ez balira. Ibaiak emaritsuak eta erregimen erregularrekoak dira, prezipitazioak ugariak eta konstanteak direlako. Ingurune horiek eta topografia malkartsua aprobetxatuz, urtegiak eraiki dira ekoizpen hidroelektrikoa aprobetxatzeko.

• Isurialde Atlantikoko Ibaiak

  Luzeak dira, Mediterraneotik hurbil sortu eta Atlantikora heltzen direlako. Higatze indarra urria da, ordokiak zeharkatzen dituztelako eta horietan ia hondoratu ere egiten ez direlako, baina desnibeletan amildegiak sortzen dituzte. Emari handiagoak dira, ibaiadar ugari dituztelako, baina erregimen irregularragoak dira. Udan agorraldia izaten dute, prezipitazioen minimoarekin bat etorriz, eta goraldiak udazkeneko eta udaberriko euriarekin bat etorriz.

• Isurialde Mediterraneoko Ibaiak

  Ebro izan ezik, laburrak dira, itsasotik hurbil dauden mendietan sortzen dira. Hori dela eta, amildegi itxurako ibaiak dira eta baso soildutako hegalak indarrez higatzen dituzte. Emari urria dute, prezipitazioak urriak direlako, eta erregimena oso irregularra da. Udan agorraldi handia dute, eta udazkenean goraldi suntsitzaileak izan ditzakete, uhar izaerako eurien eraginez. Honen ondorioz, urtegiak egin dira emaria erregularizatzeko eta jendea, nekazariak eta industriak urez hornitzeko. Isurialde honetan uharrak ere normalak dira, ura euria egiten duenean soilik eramaten duten aldizkako ibilguak. Urteko zati handi batean ibilguak edo euri-bideak lehor egoten dira.

Isurialde Atlantikoko ibai nagusiak eta haien ibaiadarrak:

Miño: Sil; Duero: Esla, Pisuerga, Tormes, Adaja; Tajo: Alagón, Tiétar, Alberche, Jarama, Salor, Almonte; Guadiana: Cigüela, Záncara, Matachel, Zújar; Guadalquivir: Guadiato, Jándula, Genil. Beste ibai batzuk: Tambre, Ulla, Odiel, Tinto, Guadalete.

Isurialde Mediterraneoko ibai nagusiak eta haien ibaiadarrak:

Ebro: Gallego, Segre, Jalón, Guadalope. Beste ibai batzuk: Fluvià, Ter, Llobregat, Mijares, Turia, Júcar, Segura, Almanzora, Andarax.

Euskadiko Hidrografia

A) Bizkaiko Golkoko Isurialdea

Uren banalerroaren iparraldeko lurrak hartzen ditu. Beraz, Gipuzkoako eta Bizkaiko lurraldearen atalik handiena eta Arabako iparraldeko haran batzuk isurialde horren barruan daude.

• Ibaien goiburuaren eta itsasoaren arteko distantzia txikia da, eta hori dela eta, laburrak eta aldapa handikoak dira. Ibai luzeenak Ibaizabal, Deba, Urola, Oria eta Bidasoa dira, eta txikienak, kostaldetik hurbilenak, Butroi, Oka, Lea eta Urumea dira. Ibaien aldapa oso handia da, desnibel oso altuak izaten dituztelako. Hori dela eta, higatze indarra oso handia da.
• Ibaien sareak hego-ipar norabidea du gehienbat, itsasoarekiko perpendikularrak direlarik. Baina inguru batzuetan ibaiadarrek haran longitudinalak zeharkatzen dituzte, sare ortogonala eratuz. Isurialde horretako arroak ugariak eta txikiak dira.
• Ibaien emaria ugaria da, eta euri-erregimen ozeanikoa nahiko erregularra dute. Plubiositate handieneko aldian ur handiak izaten dituzte, eta ur gutxiago eramaten dute udan. Hala ere, ez dute goraldi eta agorraldi handirik izaten.

B) Isurialde Mediterraneoa

Uren banalerroaren hegoaldeko lurrak hartzen ditu. Ebro da uren biltzaile nagusia; beraz, Arabako lur gehienak hartzen ditu. Isurialde horren eta Bizkaiko Golkoko isurialdearen ezaugarriak oso desberdinak dira:

• Ibaien goiburuaren eta Ebroren arteko distantzia handiagoa da. Hori dela eta, luzeagoak eta aldapa txikiagokoak dira. Luzeenak Ebro eta Zadorra dira. Aldapa, goiburuan izan ezik, Bizkaiko Golkoko isurialdeko ibaiena baino txikiagoa da. Hori dela eta, haran zabalak zulatzen dituzte eta meandroak eratzen dira.
• Ibai sareak iparraldetik hegoaldera norabidea du, batez ere Pirinioen aurreko erdiko sakonunea zeharkatzen zuten ibaien edo ibai zatien kasuan izan ezik. Arroak Bizkaiko Golkoko isurialdekoak baino zabalagoak dira.
• Ibaien emaria eta erregimena aldaketak dituzte. Euskal mendietan sortutako ibaiek, hala nola Zadorrak, Bizkaiko Golkoko isurialdekoak baino emari txikiagoa dute. Goiburuan euri-erregimen ozeanikoa duten arren, Ebrora iritsi arte prezipitazio txikiagoak dituen ingurua zeharkatzen dute.

Bizkaiko Golkoko isurialdeko ibaiak: Cadagua, Nerbioi, Ibaizabal, Butroi, Oka, Lea, Artibai, Deba, Urola, Oria, Urumea, Oiartzun, Bidasoa.

Ebroko isurialdeko ibaiak: Baia, Zadorra, Ayuda, Ega, Arga, Aragoi.

Ebro