Hirugarren Sektorea: Zerbitzuak, Garraioa, Turismoa eta Merkataritza
Zerbitzuen Sektorea: Definizioa eta Sailkapena
Hirugarren sektorean pertsonen edo beste produkzio-sektore batzuen beharrak asetzera bideratutako zerbitzuak ematen dituzten jarduerak biltzen dira.
Zerbitzuen Sailkapena
Ematen Duenaren Arabera
- Zerbitzu publikoak: Estatuak eta administrazio publikoek ematen dituzte, zergen bitartez bildutako diruarekin. Helburu nagusia gizartearen ongizatea da.
- Zerbitzu pribatuak: Enpresa pribatuek kudeatzen dituzte, zerbitzu-eskatzaileek ordaintzen duten diruarekin. Helburu nagusia etekin ekonomikoak lortzea da.
Funtzioaren Arabera
Zerbitzuak honelakoak izan daitezke: merkataritzakoak, garraiokoak, turismokoak, informaziokoak, sozialak...
Espezializazioaren Arabera
- Hutsalak: Prestakuntza urria eskatzen dutenak (adb. salmenta ibiltaria).
- Goi-mailakoak: Lanbide-espezializazioa behar dutenak (adb. irakaskuntza).
- Aurreratuak: Espezializazio-maila oso handia eskatzen dutenak (adb. zientzia-ikerketa).
Garraioa: Sistemak, Azpiegiturak eta Sareak
Garraioa pertsonak eta salgaiak bi lekuren edo gehiagoren artean lekualdatzen dituen jarduera da.
Garraio Sistemaren Osagaiak
- Garraio-sistema: Lekualdatzeak egiteko moduak (adb. lehorrekoa, itsasokoa, airekoa).
- Garraiobideak: Sistema bakoitzaren ibilgailuak (adb. automobilak, ontziak, hegazkinak, kamioiak...).
- Azpiegitura finkoak: Sistema bakoitzaren tresnak (adb. errepideak, portuak, aireportuak, trenbideak).
- Nodoak: Bidaiariak eta salgaiak irteteko eta iristeko lekuak.
- Ardatzak: Nodoak elkarren artean lotzen dituzten lineak.
Garraio Sareen Garapena Munduan
Gutxien garatutako herrialdeak lotura urriko espazioak dira, garraio-sareak urriak baitira. Lurreko populazio urriko eskualdeetan ere garraio-sare oso urriak daude, eta kasu batzuetan ez dago garraio sarerik.
Turismoa: Motak eta Joera Jasangarriak
Turismoa pertsonak ohiko lekutik kanpo, aisia-helburuekin, beste leku batzuetara aldi baterako mugitzea da.
Turismo Motak
- Ur-bazterreko turismoa: Gaur egun nagusitzen dena da, eguzki eta hondartzako turismoa bezala ezaguna, itsaso epelen kostaldeetan garatzen da bereziki.
- Mendiko turismoa: Mendikateen balioak aprobetxatzen ditu. Eskia eta kirol- eta abentura-jarduerak hartzen ditu barne (adb. alpinismoa).
- Landa-turismoa: Nekazaritza-jarduera tradizionalak eta balio handiko ekosistemak ezagutzeko, nekazaritza-museoak bisitatzeko, atseden hartzeko eta produktu naturalak eskuratzeko aukera ematen du.
- Beste turismo mota batzuk:
- Kultura-turismoa: Interes historikoa, artistikoa edo kulturala duten hiriak bisitatzea.
- Negozio, kongresu eta hitzaldietarako turismoa.
- Erlijio-turismoa: Leku sakratuetara egiten diren bidaiak.
Turismo Jasangarria
Turismo jasangarriak garapen ekonomikoa eta natura- zein kultura-balioei eustea bateragarri egiten ditu.
Merkataritza: Oinarriak, Motak eta Nazioarteko Erakundeak
Merkataritzaren Oinarrizko Kontzeptuak
- Eskaintza eta Eskaria: Ondasunak eta zerbitzuak eskaintzen dituen saltzailea, eta horiek eskuratzeko interesa duen eroslea.
- Salgaiak: Salerosten diren ondasunak eta zerbitzuak.
- Ordainketa: Antzina trukea erabiltzen zen; gaur egun, dirua eta bestelako ordainketa-moduak erabiltzen dira.
- Merkatua: Salerosketa egiten den lekua.
Teknologia Berrien Eragina Merkataritzan
Teknologia berriak merkataritza-ekipamenduetan (datafonoak, barra-kodeak), erosketan (makina automatikoak, Internet) eta ordainketan (txartelak) txertatu dira.
Merkataritza Motak
Barne Merkataritza
Herrialde bateko mugen barruan egiten da.
- Handizkako merkataritza: Salgai kantitate handiak erosten dizkie zuzenean ekoizleei, eta, ondoren, beste merkatari edo enpresa batzuei saltzen dizkie.
- Txikizkako merkataritza: Salgaiak zuzenean kontsumitzaileei saltzen dizkie merkataritza-establezimenduen bitartez. Hauek izan daitezke:
- Saltoki tradizionalak: Denda espezializatuak, udal-merkatuak eta azokak.
- Merkataritza-azalera handiak: Supermerkatuak, hipermerkatuak, saltoki handiak, merkataritza-guneak. Produktu sorta handiak eta autozerbitzua eskaintzen dituzte.
Kanpo Merkataritza
Herrialdeen artean egiten da.
- Inportazioa: Ondasunak atzerrian erostea.
- Esportazioa: Ondasunak atzerrian saltzea.
- Merkataritza-balantza: Inportazioen eta esportazioen arteko aldea da. Superabita (esportazioak > inportazioak) edo defizita (inportazioak > esportazioak) izan dezake.
Nazioarteko Merkataritza Erakundeak
Munduko Merkataritza Antolakundeak (MMA) helburu hauek ditu:
- Merkataritza-zergak ezabatzea edo murriztea.
- Merkataritza desleiala zigortzea.
- Antolakundeko kideen arteko eztabaidak arbitratzea.
Merkataritza blokeak herrialde taldeak dira, eta kideen arteko merkataritza sustatzeko helburuarekin sortzen dira.