Hannah Arendt eta Feminismoa: Gogoeta filosofikoak

Totalitarismoaren jatorria: Gaitz absolutua

Hannah Arendtek Totalitarismoaren jatorriak argitaratu zuen 1951n.

Arendtek totalitarismoa garaiko konpondu gabeko zenbait arazoren amalgama gisa definitzen zuen, hala nola: juduen auzia eta herrien antolaketa berria, besteak beste. Faktore horiei Europan I. Mundu Gerrak utzitako egoera ekonomiko kaskarra gehitu behar zaie, izan ere, horrek guztiak sistema totalitarioaren bidea erraztu zuen. Horrela, totalitarismoaren bi aitzindari identifikatzen ditu:

• Alde batetik, XVIII. eta XIX. mendeetako Europako antisemitismoa. Frantzian, adibidez, antisemitismoa Estatuaren nortasuna indartzeko korronte gisa identifikatzen du, juduak askotan "frantziar" bizimoduaren aurkako gisa agertzen baitira.
• Bestetik, XIX. mende amaierako inperialismoa. Arendten ustez, kapitala inbertitzeko burgesiaren beharrak arraza batzuk besteetatik gailentzen zituen ideologiarekin bat egin zuen, talde zehatz batzuekiko deshumanizazioa gauzatuz.

Totalitarismoa ez da beste antolaketa politiko bat, politikaren ezabatzea dakarrelako, gizateriaren erabateko ezabatzearen ondorioz. Hori da, Arendten ustez, totalitarismoak ekarri duen gaitz absolutua: gizakia ezabagarria bihurtzea. Horrela, dena da posible totalitarismoaren barruan; gizakia burokrazia administratiboaren esku geratzen da, bizikidetza eta koexistentzia eragotziz.

Giza bizitzaren baldintzatzaileak: Landu, fabrikatu, ekin

Hannah Arendtek vita activa osatzen duten gizakien oinarrizko hiru jarduerak aztertzen ditu:

• Lana: Maila biologikoan norbanako zein espezie gisa bizirauteko beharrezkoa dena da. Bertan, bizitzako oinarrizko beharrak asetzera daramaten jarduerak sartuko lirateke; beraz, Arendtek lanaren eta kontsumoaren arteko prozesu ziklikoa ezartzen du bizitzaren kondizio gisa.
• Fabrikazioa: Sormena da, gizakiok objektuen bidez mundua sortzeko dugun modua. Objektu horiek ez dira gure behar biologikoak asetzeko, baizik eta bizi garen mundua eraikitzeko (mundutasuna).
• Ekintza: Aniztasunari lotuta dago, hau da, munduan sartzen garen moduari eta, beraz, besteen artean nola bizi garen moduari. Horregatik, ekintzak politikari, espazio publikoari eta komunitate politikoaren kontserbazioari egiten dio erreferentzia. Ekintzarekin askatasuna garatzen dugu; horregatik, ekitea erabat hedatzeko hiru baldintza bete behar dira: gizakiak berdinak direla onartzea, hitz-askatasuna eta mundu komunaren zaintza.

Heideggerren aurka, Arendtek jaiotzea bere pentsamendu politikoaren ardatz bihurtzen du: gizaki bakoitza berritasun bat da, ekintzaren bidez aniztasunera igortzen duena. Modernitateak, ordea, ekintzaren esparru anitza arriskuan jarriko du.

Gaizkiaren hutsalkeria

Eichmann Holokaustoa diseinatu zuen Alderdi Naziko kargu gorenetakoa zen. 1961ean epaitu, erruduntzat jo eta heriotza-zigorra ezarri zioten. Hannah Arendtek kasu hartan oinarrituta osatu zuen Eichmann Jerusalemen liburua. Bertan, Eichmann gizaki arrunta dela argitu eta hurrengo galderari erantzuten saiatzen da: nola da posible pertsona arrunt batek milaka pertsonaren heriotza agintzea?

Pentsalariak Eichmannen defentsak erabilitako bi argudiori erreparatu zion. Lehena, "Estatu Arrazoiak" aginduta jokatu zuela; horren arabera, estatuek salbuespen gisa hainbat erabaki har ditzakete. Arendten ustez, ordea, estatu totalitarioak salbuespen hauek eguneroko bilakatzen ditu. Bigarrena, Eichmannek aginduak jarraituz jokatu zuela, baina aginduak estatu totalitarioaren barruan zeuden.

Estatu totalitarioan, hausnarketarik gabe, gizabanakoak legearen legitimitatearekin mila pertsonaren deuseztatzea sinatu dezake, eta hori da gaizkiaren hutsalkeria. Eichmannek hori egin zuen, eta horregatik, Arendtek gizaki arrunt bat, pentsatzeari uko egiten diona eta hausnarketarik gabe aginduak betetzen dituen burokrata bat ikusten du Eichmannengan. Horrela, hausnarketari garrantzirik ez ematea eta gaitza hutsalkeria bilakatzea da Eichmannen krimenik handiena.

Vita activaren esparruak: Pribatua, publikoa eta soziala

Vita activa eratzen duen ekintza bakoitza esparru desberdinetan gertatzen da: pribatuan, publikoan eta sozialean. Giza kondizioa lanean, Hannah Arendtek tesi hau garatzen du: aro modernoan espazio publikoaren atzerakada gertatu dela arlo sozialaren sorreraren ondorioz.

Lehenik, esparru pribatua, hau da, etxekoa, bizitzako beharrak asetzearen mende dago, eta bertan ez dago askatasunerako lekurik. Esparru publikoan, ordea, gizakiek ekintzarako eta elkarrizketarako gaitasuna hedatzen dute berdinak diren esparru batean.

Aro modernoan, aldiz, esparru soziala sortzen da, hau da, espazio pribatuaren beharrak espazio publikoan leku nagusi bat hartzen duenean eratzen dena. Arendten ustez, esparru soziala sortzeak espazio publikoaren gainbeherara garamatza; izan ere, botereak gizabanakoaren esparru pribatu eta publikoaren gainean agintzen du, bere askatasuna, hitza eta ekintza ahaztuz.

Arendten ustez, espazio pribatuak eta publikoak mantendu behar ditugu; izan ere, totalitarismoak dena politiko bihurtzen du, eta, beraz, esfera pribatua, identitatea, eta abar desagertu egiten dira. Horregatik, esparru publikoa gizabanakoa jaiotzeko esparru gisa aldarrikatzen du Arendtek.

Ideia feministen garapena: Ilustraziotik XXI. mendera

Simone de Beauvoirren ekarpen nagusiak

Feminismoa emakumeen diskriminazio historikoa abiapuntutzat hartuta pertsonen arteko eskubide-berdintasuna aldarrikatu duen pentsamendu-korrontea da. Honek historian zehar eboluzio nabarmena izan du, eta hainbatek ekarpenak egin dituzte, besteak beste, Simone de Beauvoirrek.

Aitzindari ilustratu nagusiak

XVIII. mende amaieran, hainbat emakumek pentsalari ilustratuen "berdintasun politikoa"-ren aldarriak gizon zuri, burges eta heterosexualak bakarrik hartzen zituela salatu zuten.

Boston: Neurritasunaren mugimendua

1820tik aurrera, AEBn alkoholaren aurkako mugimendua sortu zuten emakume talde ezberdinek; horrela, emakume askok lehen aldiz bizitza publikoan aktiboki parte hartzeko aukera izan zuten.

Mugimendu sufragistak: Eskubide politikoak

1850eko hamarkadatik aurrera, sufragistek boto-eskubidetik hasita balio demokratiko eta eskubide liberalen unibertsalizazioa aldarrikatu zuten. Hemen esanguratsuenak hauek dira:

• Sarah eta Angelina Grimké
• Lucretia Mott
• Elizabeth Cady Stanton

Emakumearen eraikuntza soziala

1949an, Simone de Beauvoirrek Bigarren sexua liburua idatzi zuen, eta obra honek berebiziko garrantzia izan zuen feminismoa eraikitzerakoan. Beauvoirrek dio neskak haurtzarotik gizon bati men egiteko eta emazte edo ama izateko hezten direla, eta beharrezkoa dela emakumeek bere burua definitzeko gaitasuna berreskuratzea. Bere ustez, gizakiaren funtsa askatasuna da, baina emakumeek izan behar dutena gizonek erabakitzen dute; horregatik, emakumeek, eskubide politikoak izan arren, menpean jarraitzen dute.

Betty Friedanek ere emakumeen inguruan hausnartu zuen, eta bere ustez, beti besteen mesedetan egoteak emakumeak pertsona gaixo eta frustratu bilakatzen ditu.

Feminismo erradikala: Heteropatriarkatua

60ko hamarkadan, Kate Millett eta Shulamith Firestonek gizartea heteropatriarkaltzat hartzen zuten, eta emakumearen gorputza eztabaidaren erdigune bihurtu zen "nire gorputza nirea da" leloarekin.

80ko eta 90eko hamarkadetan, Judith Butlerrek erakundeen androzentrismoa eta sexu- eta genero-kategorien azpian interes politikoak daudela salatu zuen.