Gernikako Estatutua: Euskal Autonomiaren Bidea (1978-1980)

EAJ alderdiak Konstituzioaren bidetik jo zuen autonomia lortzeko, eta alderdi hau izan zen bozkatuena Euskadin. Hauteskundeak irabazita, Suárezen gobernuak katalanen eta euskaldunen autogobernu eskariari erantzuteko lan egin zuen. Euskal Herriko egoera zaila zen. Punturik korapilatsuena Euskal Herriaren muga geografikoa zehaztea zen.

Euskal Kontseilu Nagusia (EKN) eta Estatutuaren Prestaketa

1978an EKN sortu zen autonomia aurreko erakunde gisa, Euskadiko Estatutua prestatzeko asmoz. Nafarroa kanpoan geratu zen. Ramón Rubial sozialista izan zen buru.

Azaroan, EKNk Euskal Batzar Parlamentarioa bildu zuen Estatutu proiektua egiteko eta Konstituzioa Gobernu Zentralari aurkezteko asmoz. Abenduan, Konstituzio berria bozkatu zen erreferendum bidez. Abstentzioa altua izan zen.

Estatutuaren Onarpen Prozesua

Estatutu proiektua abenduan Gorteetan aurkeztu zen, eta une horretatik aurrera negoziazioak hasi ziren. Negoziazioen ondorioz, testua aldatu zuten Konstituzioaren esanetara egokitzeko eta erreferendumean aurkeztu zen 1979ko urriaren 25ean.

Estatutuak emaitza aldekoa izan zuen, baina abstentzioa %40,23koa izan zen. 1980ko martxoan hauteskundeak egin ziren, eta Carlos Garaikoetxea EAJko lehen lehendakari bihurtu zen, euskal erakunde autonomikoak ezarriz. Urtebete beranduago, Kontzertu Ekonomikoak berreskuratu ziren.

Gernikako Estatutua: Ezaugarriak eta Onarpena

Alderdi politiko guztiak hartu zuten parte proiektuan, HB izan ezik.

Madrilgo Gobernua proiektuaren kontra agertu zen, baina azkenean, Suárezen eta Garaikoetxearen arteko elkarrizketa batzuen bitartez akordiora iritsi ziren. Konstituzioaren esanetara egokitu zen.

Gernikako Estatutuaren Ezaugarri Nagusiak:

• Errealitate nazionala nazionalitate bihurtu zen.
• Euskal Herria Espainiar Estatuaren barruan Erkidego Autonomo gisa eratzen da. Izena Euskadi zein Euskal Herria izango da.
• Euskal Herriko Erkidego Autonomoaren lurraldea Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa da.
• Eskumenak: hezkuntza, ekonomia, administrazioa... Beste eskumen batzuk Estatuarekin partekatu zituzten: polizia.
• Instituzioak:
  1. Parlamentua: botere legegilea.
  2. Eusko Jaurlaritza: botere exekutiboa.
  3. Justizia Auzitegi Nagusia: botere judiziala.
• Finantziazioa: Kontzertu Ekonomikoaren bidez.

Estatutuaren Erreferenduma eta Euskaldunen Banaketa

Estatutua onartzeko erreferenduma urrian egin zen. Alderdi gehienek baietza eman zuten, baina %40ko abstentzioa egon zen. Euskaldunen artean banaketa zegoen:

1. Estatutuaren aldekoak.
2. Abertzale erradikalenak, Estatutuaren kontrakoak.

Nafarroari dagokionez,