Geologia eta Geomorfologia Kontzeptuak

Alubioia

Alubioia → Material detritikoen gordailua (material solidoa, arroken sedimentuak, buztinak) ur-korronte batek garraiatua eta aldi baterako edo betirako metatua. Normalean hareatzez, grabaz edo limoz osatuta dago, eta korronteen bideetan edo lautadetan pilatzen da...

Hezea

Hezea (Foz) → Ibaien higadurak material gogorren gainean zirkulatzean sortutako ia bertikaleko hegalek inguratutako ibar estu eta sakonak. Erliebe karstikoaren eta arrok metamorfikoen gaineko erliebearen berezko formak dira (lurrazaleko arroka aurreexistietatik abiatuta sortzen dira, eta lurrazalean presio eta tenperatura oso altuen eraginpean jartzen dira, haien egitura aldatzen dutenak).

Meseta

Meseta → Itsas mailarekiko garai dagoen hedadura handiko gainazal laua. Pixka bat basulatuta egon daiteke edo horizontala izan. Lehen aroko mendilerro bat higadurak berdintzearen emaitza da; ia ez du garrantzizko istripu topografikorik, eta bere bazterrak menditsuak izan daitezke. Espainian penintsulako erliebearen unitate nagusia da, orogenia herzinianan sortutako antzinako mazizoaren hondarra, higadurak berdindua eta mugimendu alpinoak deformatua eta eragina izan duena, barruko sistema menditsuak eta bazter menditsuak sortarazi zituena.

Plaken Tektonika

Plaken tekonika → Deriba kontinentala eta bestelako fenomenoak azaltzen dituen teoria geologikoa. Lurraren kanpoko azalak 10 bloke edo plaka zurrun inguru ditu. Hauek kontinenteak eta ozeano-zoruak garraiatzen dituzte, etengabeko mugimenduan daude eta jarduera geologiko handiaren eragile dira (mendien, sumendien eta lurrikaren sorrera).

Plakek oinarrizko 3 mugimendu mota jasaten dituzte: banandu, elkartu eta elkarren gainean irristatu.

Ria

Ria → Itsasoak okupatutako ibai-ibarrak, azken honen maila igotzeagatik, ibaien higaduragatik edo mugimendu tektonikoengatik.

Tombolo

Tombolo → Kontinentea lehen uharte edo irla txiki bat izan zenarekin lotzen duen harea-istmoa. Jatorria itsasaldien ekintzak sortutako metatze hareatsuan dago, aurretik urrun zeuden eremuen arteko batasun-espazio bat sortuz joan baitira. Adibide bat Baroñako Kastroan ikusten dugu, eta beste adibide bat Groveko Tombolo da.

Morfoegitura Unitate Motak

-Morfoegitura unitate motak

Zokoloa

Zokoloa: Lehen aroan edo Paleozoikoan sortutako lautada edo meseta, aro bereko orogenietan sortutako mendilerroak higaduraz berdintzearen ondoriozkoa. Material paleozoikoak arroka silizeoak dira (granitoa, arbela, kuartzitoa eta eskistoak), oso zurrunak direnak; hortaz, bultzada orogeniko berrien aurrean, ez dira puzten, baizik eta prakatu edo hautsi egiten dira. Gaur egun zokoloak batez ere erliebe horizontalak dira, Penintsularen mendebaldeko erdian eremu zabalak okupatzen dituztenak.

Mazizo Zaharrak

Mazizo zaharrak: Hirugarren aroan bloke edo zokolo baten altxatze berriagatik (gaztetzeagatik) sortutako mendiak dira, mugimendu orogeniko alpinoen ondorioz. Beraz, haien materialak ere paleozoikoak dira. Gaur egun, mazizo hauek gailur leun eta biribilduak dituzte, higadura-azalera garaiak baitira. Penintsulan mazizo zaharrak dira Mesetako behe-mendiak (Erdialdeko sistema eta Toledoko mendiak), Galiziako Mazizoa eta Kantauriar Mendikatearen mendebaldeko zatia.

Tolestura Mendikateak

Tolestura mendikateak: Hirugarren aroko orogenian material sedimento-funtsen tolesturaren bidez sortutako itsas mailako material kaltzikoak, batez ere bigarren aroan sedimentatuak, sorburu dituzten mendikate handiak dira. Bi mota bereizten dira: bitarteko mendikateak, zokoloen ertzetan sedimentatutako materialen tolesturaz sortu zirenak (Iberiar sistema eta Kantauriar Mendikatearen ekialdeko zatia), eta mendikate alpinoak, geosinklinaletan sedimentatutako materialen tolesturaz sortuak. Tolestura mendikateek malda handiak eta forma escarpatuak dituzte, beren gaztetasun erlatiboagatik higadurak oraindik ez baititu leundu.

Sedimentu-arroak edo Depresioak

Sedimentu-arroak edo depresioak: Hirugarren aroan sortutako eta kaltziozko, buztinezko, hareatsuzko eta margazko sedimentuz betetako gune hondoratuak dira. Bi motatakoak dira: hirugarren aroko presio orogenikoen eraginez bloke edo zokolo bat hondoratzeagatik sortutakoak (Mesetako depresioak Duero, Tajo eta Guadiana ibaien ibilbideetan) eta depresio prealpinoak, mendikate alpinoen bi aldeetan (Ebroko eta Guadalquivirko depresioak). Gaur egun sedimentu-arro horiek erliebe horizontalak edo astiro inkinatuak dira, geroko orogeniek eragindakoak izan baitira.