Genetikako Oinarriak eta Ariketak: Iruzkinak eta Trukuak
DNA eta RNA: Baseen Parekatzea
DNAra: A-T / C-G
RNAra: A-U / T-A / T-G
Odol Taldeen Herentzia eta Trukuak
- 0 taldea: Jarri 00 (Ahula/errezesiboa da).
- AB taldea: Jarri AB (Kodominantea, elkarrekin doaz).
- A taldea: Jarri A0 (Trukua: AA bakarrik jarriko duzu testuak espresuki "homozigotoa" hitza esaten badizu).
- B taldea: Jarri B0 (Trukua: BB bakarrik jarriko duzu testuak "homozigotoa" esaten badizu).
Sexu Kromosomak eta Daltonismoa
GIZONA: XNY (Sana) | XdY (Daltonikoa/Gaixorik)
EMAKUMEA: XNXN (Sasana) | XNXd (Eramailea / Sanoa baina genea darama) | XdXd (Daltonikoa/Gaixorik)
Pedigrearen edo Zuhaitz Genealogikoaren Trukua
Marrazki bat jartzen badizute familia batekin eta gaixotasuna nagusia (gainhartzailea) ala ahula (errezesiboa) den galdetzen badizute, gehitu truku hau segundotan erantzuteko:
TRUKUA: Bilatu marrazki osoan bi guraso osasuntsu ume gaixo bat dutenak. Aurkitzen badituzu, idatzi hau zuzenean:
Gaixotasuna ERREZESIBOA da.
Ume gaixoaren letrak: aa
Bi guraso osasuntsuen letrak: Aa eta Aa
Genetikako Kontzeptu Gakoak
Heterozigotoa / Hibridoa = Letra desberdinak $ ightarrow$ Aa
Homozigoto gainhartzailea = Letra nagusi berdinak $ ightarrow$ AA
Homozigoto errezesiboa = Letra xehe berdinak $ ightarrow$ aa (bichoak ezaugarri ahula badu, aa da).
Galdera Eta Ariketa Ohikoak
1. Zer erlazio dago genearen, DNAren eta kromosomen artean?
Erantzuna: Kromosomak zelularen nukleoan dauden egiturak dira, DNA molekula luze batez osatuta. Genea, berariazko proteina bat sortzeko informazioa duen DNA zati bat da.
2. Zelularen Osagaien Ordena
Kontzeptuak txikienetik handienera ordenatzeko eskatuko dizute (adibidez: nukleotidoa $ ightarrow$ genea $ ightarrow$ DNA $ ightarrow$ kromosomak).
3. Zer da Kode Genetikoa?
Erantzuna: RNA mezulariaren base hirukote bakoitzari (kodoi bakoitzari) aminoazido zehatz bat dagokio. Erlazio horri kode genetikoa deitzen zaio eta berdina da izaki bizi guztientzat (unibertsala da).
4. Definizio Azkarrak
Genotipoa: Izaki bizi batek dituen geneen eta letren multzoa da (Adibidez:
Aa). Ez da begi hutsez ikusten.Fenotipoa: Genotipoaren eta ingurunearen ondorioz ikusten den kanpoko itxura fisikoa da (Adibidez: lore gorria izatea, begi urdinak izatea).
Transkripzioa: DNAren informazioa kopiatuz mRNA (RNA mezularia) sortzeko prozesua da (Nukleoan gertatzen da).
Itzulpena: mRNA horren kodea irakurriz proteinak sortzeko prozesua da (Erribosometan gertatzen da).