Finantza Aktibo, Bitartekari eta Merkatuen Gida Osoa

Aktiboak

Kontzeptua eta Funtzioak

Unitate ekonomikoek jaulkitzen dituzten eta aurrezkia inbertsiorantz bideratzeko tresna gisa balio duten tituluak dira. Aktibo eskubideak eta pasibo obligazioak sortzen dituzte.

Ezaugarriak

• Likidezia: Dirua modu azkarrean lortzeko edo bihurtzeko gaitasuna, epe laburrean balioa galdu gabe.
• Arriskua: Ordaintzerakoan arazoak izateko aukera da (kreditu-arriskua, inbertsioa galtzeko arriskua, interes-tasaren arriskua, merkatu-arriskua - adibidez, elektrizitatea erortzea edo petrolioa igotzea -, herrialde-arriskua - araudia aldatzea -, kanbio-tasaren arriskua).
• Errentagarritasuna: Eroslearentzat interesak sortzeko gaitasuna da, funtsak lagatzearen eta arriskua hartzearen truke.

Sailkapena

Jaulkipenaren arabera

• Lehen mailakoa: Enpresa batek burtsara jotzen duenean.
• Bigarren mailakoa: Bankuek sortutako aktiboak dira, adibidez, kontu korronteak.

Jaulkitzailearen arabera

• Publikoak: Erakunde publikoek jaulkitakoak (adibidez, letrak).
• Pribatuak: Enpresek jaulkitakoak (adibidez, akzioak).

Likideziaren arabera

• Agerikoak: Aurkeztean amortizatzen dira.
• Billeteak.
• Epe laburrekoak.
• Epe luzekoak.
• Biziartekoak: Ez dira amortizatzen.

Bitartekariak

Kontzeptua

Defizita duten unitate ekonomikoen nahiak superabita dutenen nahiekin bateratzen dituzten erakundeak dira.

Sailkapena

Banku-finantzarioak

Dirua sortzeko gaitasuna dute, bitartekaritza-eginkizunetik haratago heltzen dira. Adibideak:

• Banku Zentrala
• Banku Komertziala
• Aurrezki Kutxa
• Kreditu Ofizialeko Institutua (KOI)
• Diru-Erakunde Erregistratuak (DEE)

Ez-bankuzkoak

Diru-eskatzaile eta -eskaintzaileen arteko bitartekariak dira, baina ez dute dirua sortzen. Adibideak:

• Kreditu Finantza Erakundeak (KFE): Maileguak, kreditua, factoring-a, leasing-a.
• Inbertsio Funtsak
• Dealer-ak
• Broker-ak
• Aseguratzaileak
• Bermerako Sozietateak

Merkatuak

Kontzeptua

Finantza-tresnak edo -aktiboak trukatzeko mekanismoa da, eta horietan prezioak finkatzen dira.

Funtzioak

Garrantzia handia dute ekonomian, inbertsio-erabakietan eta burtsan.

Ezaugarriak

• Gardena: Informazioa azkar eta kostu gutxirekin eskuragarri dago.
• Askatasuna: Aktiboak trukatzeko ez dago mugarik, ez kopuruari ez prezioari dagokionez.
• Sakona: Akzioen salerosketarako agindu handiak daude, prezio ezberdinetan.
• Irekitasuna: Aktiboak negoziatzeko eskaintza eta eskaria dago.
• Malgua: Aldaketen aurrean erantzuteko gaitasun ona dutenean.

Sailkapena

Funtzionamenduaren edo Egituraren arabera

• Zuzena: Eskaintza eta eskaria bitartekaririk gabe trukatzen dira.
• Bitartekaria: Salerosketan bitartekari bat dagoenean.

Negoziazio-fasearen arabera

• Lehen mailako merkatua: Jaulkitzaileak aktiboak inbertitzaileei ematen dizkie funtsen truke.
• Bigarren mailako merkatua: Aurretik jaulkitako aktiboak negoziatzen dira.

Aktiboen Ezaugarrien arabera

• Diru-merkatuak: Epe laburreko, likidezia handiko eta arrisku gutxiko aktiboak negoziatzen dira.
• Kapital-merkatuak: Epe luzeko aktiboak negoziatzen dira, inbertsio- eta finantzaketa-eragiketak egiteko.

Agintarien Esku-hartzearen arabera

• Merkatu libreak: Eskaintzaren eta eskariaren arabera jokatzen da.
• Merkatu arautuak: Administrazioaren arabera aldatzen dira.

Epearen arabera

• Eskurako merkatua: Kontrapartida ixtean burutzen da.
• Eperako merkatua: Kontrapartida itxi ondoren burutzen da.

Formazio-mailaren arabera

• Antolatutakoa: Askotariko aktiboak negoziatzen dira leku jakin batean.
• Antolatu gabea (OTC, Over The Counter): Eragiketak ez dira leku jakin batean egiten, eta arauak malguagoak dira.