Filosofiaren Sarrera: Oinarrizko Kontzeptuak eta Historia

1. Filosofiaren hastapenak

1.1. Mundua ulertzeko tresnak filosofiaren aurretik

Filosofia agertu aurretik, munduan orientatzeko erabiltzen ziren tresnak hauek ziren: fedea, irudimena eta tradizioa.

1.2. Fisis kontzeptua

Fisis natura da.

1.3. Filosofiaren sorrera

Filosofia K.a. VI./VII. mendean sortu zen Grezian, hainbat faktoreren ondorioz:

• Merkataritzaren garapenak beste kultura batzuekin harremanak sortu zituen.
• Gizarte-klase berriak agertu ziren.
• Diruaren erabilera hedatu zen.

Filosofia terminoak "jakintzaren maitasuna" esan nahi du.

1.4. Lehenengo filosofo greziarrak

Lehenengo filosofo greziarren artean Tales, Parmenides, Heraklito, Anaximandro eta Anaximenes daude.

1.5. Lehenengo filosofoen kezka nagusia

Lehenengo filosofoen ardura nagusia kosmologia zen, hau da, unibertsoaren jatorria eta egitura aztertzea.

2. Filosofiaren bilakaera historikoa

2.1. Erdi Aroko ikuspegia

Erdi Aroan, ikuspegi geozentrikoa nagusitu zen, Jainkoa unibertsoaren sorburutzat hartuta. Filosofoek fedea eta arrazoimena uztartzen saiatu ziren.

2.2. Mundu modernoko korronte filosofikoak

Mundu modernoan, bi korronte filosofiko nagusitu ziren:

• Arrazionalismoa, René Descartesek proposatua.
• Enpirismoa, David Humek proposatua.

2.3. Filosofia garaikideko korronteak

Filosofia garaikidean, hainbat korronte agertu dira, besteak beste:

• Positibismoa (Auguste Comte)
• Materialismo historikoa (Karl Marx)
• Raziobitalismoa (José Ortega y Gasset)
• Fenomenologia (Edmund Husserl)

3. Filosofiaren ezaugarriak

Filosofiaren ezaugarri nagusiak hauek dira:

• Dagoen guztiaren ezagutza bilatzea.
• Ezagutza kritikoa izatea.
• Ezagutza erradikala izatea.
• Ezagutza oinarritua izatea.
• Jakintzaren beraren ezagutza bilatzea (epistemologia).

4. Filosofiaren dimentsioak

Filosofiak bi dimentsio nagusi ditu:

• Teorikoa: Logika, epistemologia eta metafisika (Jainkoa, arima eta mundua aztertzen ditu).
• Praktikoa: Politika, ekonomia, teknologia eta etika.

5. Immanuel Kanten galderak

Immanuel Kanten galdera nagusiak hauek dira:

• Zer ezagut dezaket?
• Zer egin behar dut?
• Zer itxaron dezaket?

6. Ezagutza motak

Bi ezagutza mota daude:

• Zentzumenezkoa
• Adimenezkoa

7. Zentzumen organoak

Zentzumen organoak hauek dira:

• Nozizeptoreak (estimulu kaltegarriak hautematen dituztenak)
• Exterozeptoreak (kanpoko estimuluak hautematen dituztenak)
• Propiozeptoreak (muskuluen koordinazioa eta oreka ahalbidetzen dutenak)
• Interozeptoreak (organismoaren barne-egoera hautematen dutenak)

8. Egiaren erabilerak

Egia terminoa hainbat arlotan erabiltzen da, besteak beste:

• Egia morala
• Egia epistemologikoa
• Egia ontologikoa

9. Estimulua, sentipena eta pertzepzioa

Sentipena zentzumen organoek estimulu bat jasotzean sortzen den erreakzio fisikoa da. Energia fisiko batek zentzumen organo bat estimulatzen duenean, bulkada elektriko bat sortzen da, eta prozesu horren bidez garunean pertzepzioa sortzen da, neuronatik neuronara informazioa transmitituz.

10. Arrazoibideak

Bi arrazoibide mota nagusi daude:

• Induktiboa (segurua ez dena): Datu partikularretatik abiatuta, ondorio orokorrak lortzen saiatzen da.
• Deduktiboa (segurua dena): Datu orokorretatik abiatuta, ondorio partikularrak lortzen ditu.

11. Ezagutza azaltzeko eta egiara iristeko ereduak

Ezagutza azaltzeko eta egiara iristeko hainbat eredu daude:

• Eredu naturalista
• Eredu arrazionalista
• Eredu enpirista
• Eredu semantikoa
• Eredu pragmatikoa
• Adostasunaren eredua

12. Pentsamolde arkaikoaren ezaugarriak

Pentsamolde arkaikoak hainbat ezaugarri ditu:

• Pentsamolde funtsgabea: Baieztapenak egiten ziren frogarik gabe.
• Pentsamolde akritikoa: Ez zen arrazoitzen ezta metodologia aztertzen.
• Pentsamolde antropomorfikoa: Gizakiak bere motibazioak eta bizipenak ingurunean proiektatzen zituen.
• Emozionalki konprometitutako pentsamoldea: Gertaera guztiak jainkoekin lotzen ziren, eta horrek ikuspegi objektiboa eragozten zuen.

13. Egiaren irizpideak

Egiaren irizpide nagusiak hauek dira:

• Tradizioa: Aspaldidanik komunitate batek egiazkotzat hartzen duena.
• Autoritatea: Jakintsu batek egindako baieztapena.
• Koherentzia logikoa: Zientzia formaletan aplikagarria.
• Egiaztagarritasuna: Errealitatearekin bat datorrena.
• Baliagarritasuna: Onuragarria eta erabilgarria dena.
• Ebidentzia: Zalantzarik gabekoa dena.