Filosofiaren Oinarrizko Kontzeptuak eta Terminoak

Hona hemen filosofiaren arloko kontzeptu eta termino garrantzitsuenen bilduma, haien esanahiak argitzen laguntzeko.

Arrazoimen teorikoa: Munduari so dagoena da, hau da, errealitatea ezagutu nahian diharduena, hura argitu, azaldu eta ulertzeko.
Arrazoimen praktikoa: Ekintza orientatzeko erabiltzen dena da.
Jakintza metafisikoa: Errealitateaz arduratzen den modua da, azalpen zientifikotik haratago doana.
Ontologia: Metafisikaren parte bat da, errealitatea ikuspegi unibertsaletik aztertzen duena.

Iritzia: Egiazkotzat jotzen dena, baina erabateko ziurtasunik gabe.
Sinesmena: Erabat ziur egotea da pentsatzen den hori egia dela.
Jakintza: Zentzu hertsian, oinarri subjektiboak eta objektiboak dituen iritzia da.
Dogmatismoa: Ezagutzen dutela ziur dauden pertsonen siniskortasuna adierazten du.
Eszeptizismoa: Ezinezkoa da ezagutza fidagarriak eskuratzea, inoiz ez baitago nahikoa frogarik zerbait egiazkotzat hartzeko.
Subjektibismoa/Erlatibismoa: Unibertsalki baliozkoak diren egiak lortzeko aukerarik ez dagoela uste du.
Pragmatismoa: Egiazkoa eta baliagarria parekatzen ditu.
Kritizismoa: Dogmatismoaren eta eszeptizismoaren arteko jarrera da.
Perspektibismoa: Errealitatea ezagutu daiteke, baina betiere ikuspegi ezberdinak batuz gero.

Interes teorikoa: Perfekzio logikoa, naturaren inguruko ezagutzaren sorburua.
Interes praktikoa: Zer egin behar dugun eta zuzen jokatuz gero zer lortuko dugun ezagutzea du helburu.
Interes teknikoa: Zientzia enpiriko-analitikoaren oinarria da.
Interes emantzipatzailea: Gizarte zientzia kritikora, psikologia kognitibora eta ideologia kritikora eramaten gaitu.

Ezjakintasuna: Adimenaren egoera bat da, honek gai jakin baten berri ez dakiela onartzen duena.
Zalantza: Adimenak iritzi bat egiazkoa dela baieztatu edo ukatzerik ez duen egoera da.
Ziurtasun subjektiboa: Adimenak iritzi bat egiazkoa dela baieztatzen duen egoera, oker egotea ezinezkotzat joz.
Autoritatea: Baieztapen bat egiazkotzat hartzen da, gai jakin batez asko dakien eta gure konfiantza duen pertsona batek esaten duelako.
Tradizioa: Egiazkotzat hartzen da denboran zehar egiazkotzat hartu izan dena eta instituzioen edo jendearen onespena duena.
Elkarrekikotasuna: Pentsatzen duguna egiazkoa izango da, baldin eta egiaztatzerakoan errealitate enpirikoarekin bat egiten badu.
Erabilgarritasuna: Azalpen bat egiazkoa izango da baldin guretzat onuragarria eta erabilgarria bada.
Ebidentzia: Funtsezko irizpidea da, berehala eztabaidaezintzat jasotzen duguna.

Definizio positiboa

Termino honen esanahi filosofikoak aztertzea garrantzitsua da.

Kontingentea

Errealitate kontingentea ere badago; horrelako errealitatea orain bada, etorkizunean ez izateko aukera duena.

Beharrezkoa

Izan baden zerbait, eta ezinezkoa dena ez izatea edo beste modu batekoa izatea.

Psikikoa

Gure pentsamenduen, irudipenen, nahien, ideien... errealitatea da.

Alegiazkoa

Oinarri teknikoa duen pertzepzio eta sentsazio multzoari esaten zaio.

Itxura

Gauzen kanpoko alderdia da, errealitatearen pertzepzioa. Hiru zentzu nagusi ditu filosofian:

Izate erreala: Gauzen benetako izatea, itxuraren atzean dagoena.
Ezagutza bide gisa: Izatea hori gauzak dirudienetik haratago baitago, baina itxuraren bidez ezagutzen dugu.
Itxura bera: Gauzen kanpoko forma, gure zentzumenek hautematen dutena.

Deskargatu