Filosofia eta Ideologia Politikoen Laburpena
Antzinako Greziako Filosofoak
Sokrates: Arima eta gorputza bereizita daude, eta arimak lehentasun osoa dauka.
Platon: Arima eta gorputza bereizita daude. Gorputza arimaren kartzela da, eta hiltzerakoan arima libre gelditzen da.
Aristoteles: Arima eta gorputza banaezinak dira; ondorioz, biak hiltzen dira.
Estoizismoa
Epikteto: Bizitzan badira hainbat gauza kontrola daitezkeenak, baina badira beste batzuk ezin direnak kontrolatu, adibidez, gaixotasunak, heriotza... Heriotza ez da alde batera utzi behar, baizik eta mentalizatu; azken finean, hilko zara.
Seneka: Hilko ez bagina, ez genuke berdin biziko; baina, ezinezkoa denez, gure erronka bizitza aprobetxatzea da.
Epikureismoa
- Jainko-jainkosei beldurrik ez izatea.
- Heriotzaren beldurrik ez izatea.
- Plazerra lortzea.
- Sufrimendua ezabatzea.
Filosofia Garaikidea
Nietzsche: Jainkoarengan sinesten duten pertsonek bere buruaz beste egiteko gogo antzeko bat dutela; azken finean, haiek uste dute benetako bizitza beste munduan dagoela.
Heidegger: Pertsona guztiak hiltzen gara, eta hau badakigu. Orduan, gehienak bizitzen jarraitzeko bidelagun bat daukagu, eta honen arabera, bi pertsona mota bereiz daitezke:
- Dasmanak: Ez-benetakoak, heriotza ukatzen dutenak.
- Eigentlichkeitak: Bizialdi beteagoa bilatzen dute, bizitza mugatuago eta hauskorrago bat izaten.
- Berehalakoak: Bizitzan zehar aukera asko, baina berdin hiltzen gara.
- Erreferentzia gabekoak: Ez daukate inolako erreferentziarik.
- Gaindiezinak: Heriotzaren ondoren ez dago ezer.
- Errepikaezinak: Behin bakarrik gertatzen da.
- Besteraezina: Inork ezin du nire lekua hil.
Unamuno: Arrazoiak fedea ukatzen du, baina bizitzeko sinetsi behar dugu gure gogoa bizitzarekin ez dela hilko.
Ideologia Politikoak
Sozialismoa
Liberalismoaren kontrako korronte filosofiko eta ekonomikotzat hartzen da. Sozialismoa liberalismoaren balio nagusien kritika bezala jaio eta hedatu zen Europan, XIX. mendean. Adibidez, sozialismoan, estatuak gizarte zibila planifikatzen du, eta jabetza kolektiboen aldekoa da. Sozialismoak liberalismoari uko egiteko, bi bide sortu zituen: sozialismo erreformista eta zientifikoa.
Anarkismoa
"Anarkia" hitzetik dator, grekozko hitz bat. Nagusiki, estaturik gabeko gizarte bat planteatzen du. XIX. mendea izan zen teoria anarkistaren loraldia. Hezkuntza eta ezagutza askatasunerako eta autoerregulaziorako baliagarriak dira. Jabetza pribatuaren aurka, berdintasun sozial eta ekonomikoa bultzatu...
Nazionalismoa
Nazionalismoa kultura, hizkuntza, etnia, erlijioa, helburu politikoak edo arbaso komun batengan sinestea bezalako ezaugarri partekatuetan oinarritutako nortasun nazionala garatzera eta mantentzera bideratuago dago. Beraz, nazionalismoak kultura nazionala babestu nahi du. Bi bereizketa daude: integratzailea (nazionalismo zentripetoa) eta desintegratzailea (nazionalismo zentrifugoa).
Liberalismoa
Liberalismoa estatuak nazio baten funtzionamendurako duen zeregina mugatzea bilatzen duen mugimendua da. Bere politikek eskatzen dute gizabanakoa garrantzitsuena izatea gizartean, eta askatasunez pentsatzeko eta jarduteko eskubidea izatea, esparru juridiko batean oinarrituta.
Demokrazia
Demos (herria) + kratos (boterea) hitzetatik dator. Demokrazia greziar jatorriko hitza da, eta atenastarrek sortu zuten, VI. mendeko azken urteetan ezarritako gobernu moduari erreferentzia egiteko. Erregimen demokratikoak ezaugarri hauek ditu:
- Aniztasuna sustatzen da.
- Lehia politikoa eta elektorala baimentzen da.
- Benetako hauteskundeak egiten dira.
- Gehiengoaren printzipioa errespetatzen da.
Erregimen Autoritarioak
Erregimen autoritarioa da herrialde batean alderdi bakar batek jarduera politiko legalaren monopolioa duenean, eta ez duenean salbuespenik onartzen. Bi mota: monarkia absolutua eta diktadura absolutua.