Filosofia Glosarioa: Oinarrizko Kontzeptuak eta Definizioak

Filosofia Glosarioa

Filosofiaren oinarrizko kontzeptuak eta terminoak ulertzeko gida osoa.

Arrazoia

Zerbait azaltzeko, zerbaiti buruz argudiatzeko edo justifikatzeko gaitasuna edo ekintza.

Arrazionaltasun teorikoa

Munduari so dagoena. Errealitatea ezagutu nahian diharduena, hura argitzen, azaltzen eta ulertzen saiatzen dena.

Arrazionaltasun praktikoa

Ekintza orientatzen saiatzen den arrazoimenaren erabilera da. Ekintza horren bidez, arrazoimen praktikoak grinei aurre egiten die eta nagusitu egiten zaie, eta horrela, arrazoimenak berak, bere buruari ezarritako ideal morala lortzeko bidean jartzen gaitu.

Metafisika

Errealitatea zer den aztertzen duen filosofiaren atala. Errealitatea osotasunean hautematen saiatzen da, objektu partikularrak baino harago eramaten gaituena.

Ontologia

Dena aztertzeko azterketa sistematikoa, izatearen ikerketa.

Ezagutza

Jarduera horren emaitza.

Fenomenologia

Gauzak zer diren ezagutu nahi du, subjektuari kontzientzian agertzen zaizkion moduan.

Hermeneutika

Giza-ekintzak eta errealitate historikoa ulertu nahi ditu, gertaera bakoitza bere singulartasunean interpretatuz, bere zentzua emateko nahian.

Egia

Hiru ikuspegitatik aztertzen da:

• GREKOZ: aletheia (ezkutatua ez dagoena, agerian dagoena, aurkikuntza da).
• LATINEZ: veritas (esatearen doitasuna eta zehaztasuna. Esaten dena esaten duenarekin lotzen duena).
• HEBREOZ: emunah (konfiantza zentzuan adierazten du. Espero duguna beteko den konfiantza).

Errealitatea

Bi definizio nagusi ditu:

• Definizio negatiboa: Errealitatea itxuraren eta posibilitatearen aurkakoa da; erreala, beraz, itxurazkoa ez dena eta ahal izate hutsa ez dena.
• Definizio positiboa: Kontingentea, beharrezkoa, hautemangarria eta fisikoa, psikikoa, birtuala.

Subjektua

Ezagutzeko jarduera egiten duena.

Objektua

Jarduera horren helburua dena, geureganatzen dena.

Iritzia

Egiazkotzat jotzen du, baina ez du erabateko ziurtasunik izaten.

Sinesmena

Ziur dago pentsatzen duena egia dela, baina ez du guztiok onartuko luketen justifikaziorik. Ziurtasun subjektiboa dauka.

Jakintza

Besteen aurrean horri buruzko arrazoiak emateko gai izatea da zerbait jakitea. Oinarri subjektiboak eta objektiboak dituen iritzia da.