Filosofia eta Demokrazia: Oinarrizko Kontzeptuen Gida

Demokraziaren Oinarrizko Kontzeptuak

Demokrazia: Bizitza publikoa antolatzeko, boterea herriari ematen dion sistema politikoa. Politika: (Polis: herria) Hiriko (estatuarena) elkarbizitza antolatzeko era. Etika: Gizakien ekintzen ontasunari edo txartasunari buruz hausnartzen duen diziplina. Zuzena (justizia): Ekitate eta printzipio arrazionaletan oinarritutako irizpidea giza ekintzak epaitzeko. Ona (ontasuna): Gizakiarentzako kaltegarria ez den moduan hartzen dena.

Demokrazia Gauzatzeko Baldintzak

1. Erabakiak ukitzen dituen pertsona guztiak berdintasunean eta simetrian parte hartu ahal izan behar dute.
2. Ezin da derrigortzerik egon.
3. Denek kultura eskuragarri izan behar dute, manipulaziorik gabeko informazioari lotuta.
4. “Ethos” demokratikoa: Hartzen diren erabakiek orokortu daitezkeen interesei erantzun behar diete, denok irabazi edo gutxien galtzen dugun egoeran.

Ethos Demokratikoa

Tolerantzia, errespetua, elkartasuna, entzuteko jarrera eta bizitzan sortzen diren gatazken konponbide baketsuak bilatzeko joera, gizartearengan eragina duten erabakietan parte hartzeko nahiarekin batera, “ethos” demokratikoa osatzen dute. Ez dago demokraziarik demokratarik ez badago. Pertsonak toleranteak ez badira, erantzukizunez jokatzen ez badute eta arazoak bide baketsuekin eta argudioen bitartez konpontzeko prest ez badaude, orduan ez dago demokraziarik.

Prozedura Demokratikoaren Urratsak

Prozedura demokratikoa jarraitzen badugu, erabakiaren edukia ona, zuzena eta demokratikoa izatea ahalbidetzen dugu:

1. Beharrezko informazioa jaso.
2. Konponbide proposamenak sortu.
3. Proposamen horiek elkarrizketaren eta argudioen bidez eztabaidatu.
4. Denon artean bat adosten saiatu.
5. Denok bozkatu.

Logika Simbolikoaren Oinarriak

Logikak argudioen forma edo egitura aztertzen du, eta ez edukia. Beraz, argudioak aztertzerakoan, egiten duguna zera da: hizkuntza naturalaren analisi logikoa, hizkuntza arruntetan dauden eskema logikoak ateratzea helburu duelarik. Logikaren kalkulurik sinpleena eta errazena enuntziatu- edo proposizio-kalkulua da. Kalkulu horrek gure arrazoibideak aztertzen ditu, eta arrazoibide horiek osatzeko, esaldiak erabili behar dira.

Filosofia eta Zuzenbideko Termino Garrantzitsuak

• Demokrazia: Bizitza publikoa antolatzen duen sistema politikoa, boterea herriari emanez.
• Politika: Hiriaren elkarbizitza antolatzeko modua (estatuarena).
• Etika: Giza ekintzen ontasunari edo gaiztakeriari buruzko diziplina.
• Justoa (justizia): Esana edo egina epaitzeko irizpidea, arrazoiaren eta ekitatearen irizpideetan oinarrituta.
• Ona (ontasuna): Pertsonarentzako txarra ez den moduan jotzen dena.
• Filosofia: Diziplina zehatza eta sistematikoa, bizitzaren harriduraren aurrean sortzen diren galderak hausnartzeko arrazoia soilik erabiltzen duena.
• Legea: Estatuak ontzat emandako erakunde batek igorritako arau juridikoak.
• Logika: Arrazoiaren arauak aztertzen dituen diziplina filosofikoa.
• Logika proposizionala: Logika partikularra, lengoaia arrunta formalizatzen dituzten ikurrak eta oinarrizko hausnarketarako erregelak erabiliz; enuntziatu baten egia edo gezurra adierazten du.
• Estatua: Lurralde zehatz bat antolatzen duen erakunde politiko eta juridikoa.
• Tautologia: Argumentu batean enuntziatuen ondorio guztiak egia direnean.
• Kontraesana: Argumentu batean enuntziatuen ondorio guztiak gezurra direnean.
• Indeterminazioa: Argumentu batean enuntziatuen ondorioak gezurra zein egia izan daitezkeenean.

Zientziaren Mugak eta Baldintzak

• Epistemologikoak: Zientziak huts egin dezake. Gure arrazionaltasuna eboluzioan garatu da, eta beste modu batekoa izan ahal zen.
• Teknologikoak: Zientzia teknologiak baldintzatzen du. Itxaropena dago zientziaren botereari buruz.
• Ekonomikoak eta politikoak: Aurrerapenak gero eta garestiagoak dira. Interes faltsuak egon daitezke, botere ekonomikoen mende.
• Diskurtsoaren mugak: Zientzia ez da jakintza baliotsu bakarra. Gizakiari buruzko zenbait arazo zientziaren alorretik kanpo daude.
• Etikoak: Gauzak hobeto pentsatzea eta lanaren zentzuari buruz sakonago hausnartzea.

Ezagutzaren Interesak (Kant)

Arazoak konpontzeko, hobeto bizitzeko eta gure aukerak ugaritzeko interesatzen zaigu ezagutzea. Immanuel Kantek bi interes bereizi zituen:

• Interes teorikoa: Ezagutzaren perfekzio logikoa lortzea du helburu (naturaren ezagutza).
• Interes praktikoa: Zer egin behar dugun eta zuzen jokatuz gero zer lortuko dugun ezagutzea du helburu (erlijioa edo etikaren ezagutza).

Zergatik eta Zertarako Filosofatu?

Gure munduak bi ezaugarri ditu: aldaketa sozial eta bizi-erritmo bizkorrak, eta jakintza positiboak balioesten diren bitartean, ustezko jakintza esoterikoak eta milenaristak agertzen dira. Filosofia egiteko arrazoi batzuk:

• Arrazionalki zein helburu artean argitzen saiatzea.
• Ondo bizitzeko behar dugunaz aritzean, dimentsio unibertsala lortzea.
• Kritika arrazionala egiteko irizpideak eskuratzea, dogmei aurre egiteko.
• Irizpide horiek hausnarketaren bidez ezagutzen dira; hausnarketa da filosofiaren berezko jarrera.
• Kritika egiteko argudiatu egiten du filosofiak, helburu unibertsalarekin.
• Argudioak egitura sistematiko baten baitan egin behar dira.
• Jakintza bateratzailea lortzea, egiaren eta zoriontasunaren bilaketan.

Egia Egiaztatzeko Irizpideak

• Autoritatea: Gaia jakin batez asko jakiteagatik gure konfiantza duen pertsona batek diolako.
• Tradizioa: Egiazkotzat hartzen da denboran zehar hala hartu izan dena eta instituzioen edo jendearen onespena duena.
• Pentsamenduaren eta errealitatearen arteko elkarrekikotasuna: Pentsatzen duguna egiazkoa izango da, baldin eta egiaztatzerakoan errealitate enpirikoarekin bat egiten badu. Esaten denaren eta badenaren artean egokitasuna egon behar da.
• Koherentzia logikoa: Irizpide logiko-matematikoa. Sistema bereko azalpenen artean kontraesanik ez dagoela eta axiometatik eratortzen direla egiaztatzen du.
• Erabilgarritasuna: Azalpen bat egiazkoa izango da baldin eta guretzat onuragarria bada, errealitatean orientatzeko eta ikerketan aurrera egiteko baliagarria bada.
• Ebidentzia: Funtsezko irizpidea. Berehala eztabaidaezintzat jasotzen duguna da, intuizioz egiazkotzat agertzen dena.

Errealitatearen Adierak eta Moduak

Errealitatea bi modutara uler daiteke:

• Negatiboa: Errealitatea itxuraren eta posibilitatearen aurkakoa da; erreala dena ez da itxurazkoa, ezta ahal izate hutsa ere.
• Positiboa: Errealitatea ulertzeko kontzeptu hauek argitu behar ditugu:
  • Kontingentea: Orain bada, baina agian ez da izango (adibidez, gu geu).
  • Beharrezkoa: Izan baden zerbait, eta ezinezkoa dena ez izatea (adibidez, Jainkoa kontzeptu gisa).
  • Hautemangarria edo fisikoa: Zentzumenen bitartez jasotzen duguna.
  • Psikikoa: Gure pentsamendu, irudipen eta nahien errealitatea. Bi alderdi ditu: pentsatzea bera eta horien edukia.
  • Birtuala: Makinek edo teknologiarak sortutakoa.