Ezagutzaren Teoria: Iritzia, Sinesmena, Jakintza eta Egia

Ezagutzaren Oinarriak: Iritzia, Sinesmena eta Jakintza

Filosofian, ezagutzaren izaera eta mugak aztertzen dira. Hiru kontzeptu nagusi bereizten dira:

Iritzia

Subjektuak egiazkotzat jotzen du, baina ez du erabateko ziurtasunik izaten. Bi ikuspegi mota daude: objektiboa eta subjektiboa.

• Ikuspegi objektiboa: Ez du besteek nahitaez onartzeko moduko justifikaziorik aurkitzen.
• Ikuspegi subjektiboa: Subjektua ez da ausartzen esandakoa ziurtzat jotzen.

Sinesmena

Subjektua erabat ziur egoten da pentsatzen duena egia dela, baina guztiek onartuko luketen justifikaziorik ez badu.

Jakintza

Oinarri subjektiboak eta objektiboak dituen iritzia.

Ezagutzaren Interesak

Ezagutzaren atzean dauden motibazioak eta helburuak aztertzen dituzten hainbat ikuspegi daude:

Kant-en ikuspegia

• Teorikoa: Ezagutzaren perfekzio logikoa lortzea du helburu: gero eta gehiago ezagutzea.
• Praktikoa: Zer egin behar dugun eta zuzen jokatuz gero zer lortuko dugun ezagutzea du helburu.

Apel eta Habermas-en ikuspegia

• Teknikoa: Natura menderatu eta ustiatzeko. Zientzia enpiriko-analitikoen oinarria da.
• Praktikoa: Komunikatzeko gai diren izakien arteko komunikazioa eta elkar ulertzea lortu nahi du. Zientzia historiko-hermeneutikoen abiapuntua izan da.
• Emantzipatzailea: Gizon-emakumeak mendekotasunetik eta errepresiotik askatzeko interesa. Gizarte-zientzia kritikora eramaten gaitu.

Pentsamendu Filosofikoaren Jarrerak Ezagutzaren Aurrean

Ezagutzaren izaera eta balioari buruzko hainbat jarrera filosofiko:

Dogmatismoa

Ezagutzen dutela ziur dauden pertsonen sineskortasuna adierazten du. Mundua benetan den moduan ezagutzen dugu.

Eszeptizismoa

Ezinezkoa da ezagutza fidagarria eskuratzea.

Subjektibismoa eta Erlatibismoa

Unibertsalki baliozkoak diren egiak lortzeko aukerarik ez dagoela uste dute.

• Subjektibismoarentzat: Egiazkoa zer den jakitea subjektu bakoitzaren esku dago.
• Erlatibismoaren ustez: Zerbait egiazkotzat edo gezurrezkotzat jotzea kultura, garai edo giza talde bakoitzaren esku dago.

Pragmatismoa

Egiazkoa eta baliagarria parekatzen ditu.

Kritizismoa

Dogmatismoaren eta eszeptizismoaren arteko jarrera da. Gure ezagutza-ahalmenak noraino irits daitezkeen argitzen saiatu, edo gure ezagutzak errealitatearekin kritikoki egiaztatzen saiatu.

Perspektibismoa

Errealitatea ezagut daiteke, baina betiere ikuspegi ezberdinak batuz gero. Ikuspegiak batzea da egia.

Errealismoa

Errealismoaren ikuspegiaren arabera, gauzak bere horretan ezagut ditzakegu, diren bezalakoxeak.

Idealismoa

Ez dago errealitaterik errealitatea ezagutzen duen subjektutik kanpo. Kontzientziaren existentzia da zalantzarik gabeko bakarra. Errealitatea eta kontzientziaren artean, tarteko elementuak ideiak dira. Subjektuak berak errealitatea eraikitzen du.

"Egia" Hitzaren Jatorria

Hitzaren etimologiak bere esanahiaren bilakaera erakusten du:

Grekoz: "aletheia"

Ezkutatua ez dagoena esan nahi du. Horren aurkakoa adierazteko "pseudos" hitza erabiltzen da.

Latinez: "veritas"

Esatearen doitasuna eta zehaztasuna adierazten du, esaten dena esaten duenarekin lotzen duena. Gezurra terminoaren aurkakoa adierazi nahi du.

Hebreeraz: "emunah"

Konfiantza zentzuan adierazten du egia. "Emunah" hitzak espero duguna beteko den konfiantza adierazten du.