Euskal Herriko industrializazioa: ezaugarriak eta ondorioak
1. Euskal Herriko industrializazioaren ezaugarriak
Hasiera eta hedapena: XIX. mendearen erdialdean hasi zen Bizkaian; geroago Gipuzkoan, Araban eta Nafarroan, eta 1960tik aurrera hedadura eta eraldaketa gehiago gertatu ziren.
- Industrializazioaren hasiera: XIX. mendearen erdialdea (Bizkaia), geroago Gipuzkoa, Araba eta Nafarroa; 1960tik aurrera berritasun gehiago.
- Espainiaren merkatuarekiko mendekotasuna: tokiko industriak Espainiako merkatuarekiko mendekotasun maila handia izan zuen.
- Bizkaiaren nagusitasun ekonomikoa (Bilbo): Bizkaiak ekonomiaren lidergoa izan zuen, Bilbo gune nagusia bilakatuz.
- Kanpoko esku-lana erabiltzea: lana kanpotik ekarrita edo kanpoko baliabideak erabiliz egin zen kasu batzuetan.
- Burdingintzaren nagusitasuna: burdingintza eta burdinari lotutako sektoreek pisu handia izan zuten.
2. Bizkaia eta Gipuzkoa: ereduak konparatzea
- Kapital-metaketa: Bizkaian kapital-metaketa oso handia izan zen; Gipuzkoan askoz kapital txikiagoarekin jardun ziren.
- Enpresen tamaina: Bizkaian sortu ziren enpresak askotan oso handiak ziren; Gipuzkoan, aldiz, enpresa txikiagoak nagusi izan ziren.
- Kontzentrazioa vs. sakabanaketa: Bizkaian industrializazioa oso kontzentratuta zegoen (Bilbo eta Ibaizabal itsasadarraren inguruan). Gipuzkoan, industria nahiko sakabanatuta egon zen.
- Sektor oinarrizkoak: Bizkaiko industrien oinarria burdina eta altzairua izan ziren. Gipuzkoan azpisektore gehiago agertu ziren: papergintza, siderurgia, armagintza, oihalgintza, industria mekanikoa…
3. Industrializazioaren ondorioak
Ondorio ekonomikoak
- Egitura ekonomikoen aldaketa: lehen sektore ekonomikoen (nekazaritza) aktibitatea jaitsi zen eta industria garrantzitsuagoa bihurtu zen.
- Produktibitatearen hazkundea: gehiago, merkeago eta azkarrago ekoizten hasi ziren.
- Jarduera ekonomiko zaharren ordezkapena: jarduera zaharrak desagertu eta jarduera berriak sortu ziren.
- Herrien aberastasuna eta desberdintasunak: lurraldeen arteko desberdintasunak areagotu ziren, zenbait eremuk aberastasuna pilatuz.
Ondorio politikoak
- Noblezia eta burgesia: noblezia zuen tokia galduz joan zen eta burgesiaren ordezkapena gertatu zen politikan.
- Estatu industrialen beharrak: lehengaien eta merkatuen beharrak estatuen politika baldintzatu zituen (koloniak eta merkatuak lortzeko asmoa).
Ondorio sozialak
- Estamentu-gizartearen krisia: antzinako erregimeneko estamentu-sistema ordezkatu zuen industria garaiko klase-sistemak.
- Nekazaritza-gizartetik industria-gizartera: gizartea nekazaritza-oinarrikotik industria-oinarrikora pasatu zen.
- Klaseen sorrera eta gatazkak: burgesia industrialaren eta proletario klasearen agerpenak klaseen arteko gatazkak areagotu zituen.
Ondorio demografikoak
- Jateteko eta horniduraren hobekuntza: industrializazioari esker elikagai gehiago eta merkeago lortzen ziren.
- Herio-tasa jaitsiera: bizimoduaren hobekuntzak eta elikaduren hobekuntzak heriotza-tasa murriztu zutela eragin zuten.
Hirigintza arloko ondorioak
- Hiri-handitzea: industria-kokalekuek hiriak handitzea eragin zuten; urbanizazioa azkartu zen.
Kultura arloko ondorioak
- Tradizioen aldaketa: herrietako kultura tradizionalak apur bat desagertzen joan ziren eta bizitzeko modu eta ohitura berriak sortu ziren.
- Migrazioaren eragina: migrazioek jatorrizko lurraldeetan kultura-galera eragin zuten eta helmuga-aukeretan kulturen nahasketa handia sortu zuten.
- Kultura-adierazpenen aldaketak: komunikabide berrien agerpenak — zinematografia, irratiak eta telebistak — kultura-adierazpenak aldatu zituzten.