Euskal Herriko Industrializazioa: Ezaugarriak eta Garapena

Euskal Herriko Industrializazioa

Ezaugarri Nagusiak

Euskal Herriko industrializazioa Bizkaiko industria iraultza izan zen, burdina eta siderurgian oinarritua.

Noiz? XIX. mendearen aurrera, Bigarren Karlistaldiaren eta foru legeen aldaketen ondorioz.

Protagonista burgesia berria izan zen, ez merkataritza-burgesia tradizionala. Meategien jabeak, nagusiki, britainiarrak ziren. Siderurgiarako euskal burdina esportatzen zen, eta esportazio horretatik lortutako mozkinak bertako siderurgia-industrian inbertitu ziren.

Garapena eta Kronologia

Boluetako Santa Ana izan zen lehen sozietate anonimoa (1840).

1887tik aurrera ekonomiaren kontzepzio nazionalista garatu zen. Ondorioz, atzerritar lehiarekin amaitu beharra ikusi zen. Hori lortzeko, produkzioa ugaritu eta industriako burgesiak (adibidez, Victor Txabarrik) lege protekzionistak eskatu zituen.

1891n Arantzelen Legea (edo Tarifen Legea) sortu zen eta protekzionismoa areagotu zen. Orduan metalurgia-industria ertaina sortu zen, siderurgia handietako produktuak lantzen eta merkatuan zabaltzen zituzten hainbat sozietatez osatua.

1896an babes-neurri gehiago ezarri ziren, eta 1898an Kuba eta Filipinak galdu zirenean, kolonietako kapitalak aberriratu ziren. Horren ondorioz, metalurgia garatu zen.

Meatzari batzuek metalurgian inbertitu zuten, beste batzuek ontzioletan eta minerala garraiatzen zuten negozioetan.

1891n merkataritza-banketxeak eta Bilboko Burtsa sortu ziren, kapitalak inbertsioetara bideratzeko.

1898-1901: Industrializazioaren hazkundea.

1902an Bizkaiko Labe Garaiak eta Nerbioiko Ontziolak eratu ziren. Honekin batera aseguru-enpresak sortu ziren, eta euskal kapitalismoak penintsula osoan zehar inbertitu zuen.

Lehen Mundu Gerraren ondorioz (Espainiaren neutraltasunak esportazioak areagotu zituen), esportazioetatik lortutako kapitala zeuden enpresetan berriz inbertitu zen edo enpresa berriak sortu ziren.

Bizkaiko Industria

Bizkaian meategien kontzentrazio garrantzitsua zegoen. Burdinaren esportaziotik ateratako dirua euskal kapitalismoaren eta Espainiako industriako kapitalismo osoaren oinarria izan zen.

Bilboko itsasadarrean kokatuta zegoen, Zestao eta Barakaldo aldean, batez ere.

1876an foruak abolitu zirenean, esportatzeko mineralaren ekoizpena azkar hedatu zen. Ondorioz, konpainia atzerritarrak eta euskal konpainiak sortu ziren soro-pea ustiatzeko. Mendebaldeko Europako siderurgiek Bizkaiko mineralak (lege metaliko altukoak eta prezio merkeagokoak) eskatzen hasi ziren.

Minerala saltzetik ateratako kapitala labe garaiak eraikitzen berriro inbertitu zen, eta horrela Bizkaiko siderurgiak gora egin zuen. 1882an Bilboko Labe Garaiak eta Burdina eta Altzairu Fabrika, eta Bizkaiko Metalurgia eta Eraikuntza sortu ziren. Geroago, bi hauei Iberia SA batu zitzaien. Hirurek bat egin zuten eta Bizkaiko Labe Garaiak sortu ziren.

Meategietatik ateratako kapitala siderurgia garatzeko eta Bizkaiko industria osoa garatzeko erabili zen: ontziolak, metalurgiako enpresa osagarriak, etab.

Gipuzkoako Industria

Industria sakabanatuagoa zegoen, industria ertainak eta txikiak nagusi zirelarik.

1898tik aurrera industria dibertsifikatu zen:

• Industria metalurgikoa: gehien garatu zen sektorea, Bilboko inbertsioei esker.
• Papergintza: 1880-1890eko krisiaren ondoren, XX. mendearen hasieran berregituratu zen.
• Ehungintza-fabrikak.
• Arma-fabrikak.
• Elikagaien industria.

Arabako Industria

Euskal Herriko gainerako tokietan (Araba barne) industrializazioa urria izan zen. Kontsumorako ondasunen industria txikiak ziren nagusi, batez ere nekazaritzako elikagaien industria, oinetakoak, etab.

Gizarte Ondorioak

Mugako probintzietara lan-esku ugari iritsi zen.

Finantza-ahalmen handiko oligarkia sortu zen.

Bizkaia gizarte nekazari eta tradizionala izatetik, gizarte moderno eta industriala izatera igaro zen.