Europan, XVIII. mendearen bukaeran hasi zen industrializazioa.
Euskal Herrian, Europarekin alderatuta, berandu hasi zen, baina Estatu mailan lehenetarikoa izan zen, Kataluniarekin batera.
XIX. mendearen erdialdean hasi zen Bizkaian, eta XX. mendearen hasieran Gipuzkoan; beranduago, Araban eta Nafarroan.
Faktoreak
Kokapen geografikoa
Frantziako mugaren ondoan kokatua.
Kostaldeko euskal probintziak gune pribilegiatuak izan ziren eraginak jasotzeko (teknika, zientzia, filosofia, etab.).
Ingalaterratik hurbil, Europako iparraldera doan merkataritza-bidean kokatua.
Natur baliabideak
Energia lortzeko ura eta burdina zituen.
Legediak
Legedi liberalek produkzioa eta merkatuak liberalizatu zituzten, eta aduanak kostaldera eramateak Espainiako merkatuan sartzea ekarri zuen. Muga ekonomikoak kostaldean ezarri ziren.
Komunikabideak
Trenbidea garatu zen: Madril-Irun eta Bilbo-Tutera.
Eboluzioa
Burdin meategia
Bizkaiko jarduera nagusia siderurgia zen, eta burdinaren ustiatzeari lotuta zegoen gehienbat.
Bessemer sistema
Burdin meategiak garrantzitsu bihurtu ziren Bessemer sistemari esker. Bessemer 1855ean sortu zen.
Burdina eta altzairua egiteko Europan hobekien garatu zen sistema izan zen. Honek fosfororik gabeko burdina eskatzen zuen, eta ezaugarri hori zuten herrialdeak Suedia eta Bilboko ezkerraldea ziren.
Meategien ustiaketa
1865ean, atzerriko konpainia ugari (Frantzia, Ingalaterra, Belgika, etab.) etorri ziren Bilboko meategiak ustiatzera.
Bilboko burgesiak ustiaketan parte hartu zuen, atzerriko konpainiekin lanean jardunez edo bere kabuz ustiaketak eginez.
Irabaziak
Industrian inbertitu zen.
Burgesiak bere kapitala mearen esportaziotik metatu zuen, eta irabazien zati bat industriara bideratu zuen. Hiru siderurgia handi sortu ziren:
Sestaoko San Francisco (1879)
La Vizcaya (1882)
Bilboko Labe Garaiak (1882)
Nerbioi ibaiaren ezkerraldean, labe garai modernoak sortu ziren, eta XIX. mendearen bukaeran (1860-1890) industrializazio prozesuaren garapenaren garaia izan zen.
Beste sektoreak
Industrializazioarekin batera, beste sektore batzuk garatu eta ezinbestekoak bilakatu ziren.
Merkataritza-bankuak (Banco Bilbao eta Banco Vizcaya), Bilboko Burtsa, trenbide-sarearen hedapena (Tutera-Bilbo; Bilbo-Donostia), Bilboko portuaren hobekuntza, Deustuko Unibertsitatea, ontziolen garapena (Euskalduna), etab.
Legeak
1891tik aurrera, politika protekzionista aplikatu zen. Zergak ezarri zitzaizkion atzerritik zetorren eta burdinarekin zerikusia zuen edozein produkturi.
