Euskal Herriko Industrializazio Prozesua: Bilbo eta Bizkaia
Gaia: Industrializazio Prozesua Euskal Herrian
Burdin Meategien Garrantzia eta Bessemer Sistema
Burdin meategiak Bessemerren sistemagatik bihurtu ziren garrantzitsuak. Bessemer sistema 1855ean sortu zen, eta burdina eta altzairua egiteko Europan gehien garatu zen prozesua izan zen. Sistema honek fosfororik gabeko burdina eskatzen zuen, eta ezaugarri hori zuten lurraldeak Suitza eta Bilbo Ezkerraldea ziren.
Burnigintza: Sortutako Industria Berriak
Sektore honetan sortutako industria nagusiak hauek izan ziren:
- Sestaoko San Francisco (1879)
- La Vizcaya (1882)
- Bilboko Labe Garaiak (1882)
Azken bi hauek eta "La Iberia" (1901ean) elkartu ziren Altos Hornos de Vizcaya sortzeko.
Zerbitzu Berrien Sorrera
Industrializazioak zerbitzu berrien garapena ekarri zuen:
- Merkataritzako banketxeak: Banco Bilbao eta Banco Vizcaya.
- Bilboko Burtsa.
- Trenbide sarearen hedapena (Tutera-Bilbo; Bilbo-Donostia).
- Bilboko portua hobetzea.
- Deustuko Unibertsitatea sortzea.
- Ontziolen garapena (adibidez, Euskalduna).
Bizkaiko eta Gipuzkoako Industrializazio Prozesuen Bereizketa
Bizkaia
Industrializazioa Bilbo inguruan garatu zen, enpresa oso handiak eta burdingintzan oinarrituak.
Gipuzkoa
Industriak bailara desberdinetan zabaldu ziren, enpresa txikiagoak eta mota askotakoak:
- Oihalgintza
- Papera
- Metalurgia
- Armagintza
- Trena (mekanika)
Bizkaiko Gizartean Izandako Aldaketak
Gizarte Egituraren Transizioa
- XIX. eta XX. mendeen artean, nekazal gizartetik industria-gizarte batera igaro zen.
- Talde sozialen arteko desberdintasunak handitu egin ziren.
- Langile mugimenduaren eta Euskal Nazionalismoaren sorrera.
Langile Klasearen Egoera eta Antolakuntza
- Langileek lan baldintza gogorrak pairatu zituzten, eta horregatik, elkartzen hasi ziren langile mugimendua sortuz.
- Euskal Herrian sozialismoa garatu zen gehienbat, Katalunian anarkismoa nagusitu zen bitartean.
Demografia eta Osasuna
- Bizkaian eta Gipuzkoan hazkunde demografikoa nabarmena izan zen; populazioa %34 igo zen.
- Osasun arloan hobekuntzak izan ziren; meategietako istripuengatik, Bilbon Europako ospitale onenetako bat sortu zen.
- XX. mendearen hasieran, aldaketek gizartea anitzagoa izatea ekarri zuten Espainiarekin alderatuta.
- 1920ko hamarkadan, euskal gizartea taldetan zatituta zegoen: burgesak, sozialistak, komunistak, errepublikanoak, abertzaleak, etab.
- Euskal nekazarien bizimodua okertu egin zen, eta industrian sartu edo Ameriketara joan beharra izan zuten.
Langile Mugimendua
Facundo Perezagua eta Sozialismoaren Hedapena
Facundo Perezaguari esker, euskal meatzarien artean sozialismoa garatu zen, zehazki Nerbioi ibaiaren ezkerrean, eta gerora Bilboko langileen auzoetara zabaldu zen.
1890eko Greba
Langileek lan eta bizi baldintzak hobetzeko greba egin zuten. Eskakizun nagusiak hauek izan ziren:
- Lanaldia 10 ordura mugatzea.
- Somora lan egitea bertan behera uztea (lan orduen araberako soldata, ez produzitzen zenaren araberakoa).
- Barrakoiak kentzea (enpresek meategien ondoan sortutako langileen auzoetan alokatutako etxeak ez edukitzea).
- Kantinetan nahitaez erosi beharra indargabetzea (enpresek sortutako dendetan elikagaiak beste dendetan baino garestiago erosteko betebeharra).
Greba gerra egoeran ezarri zen, eta armadak hartu zuen ardura. Loma armadako jeneralak langileen egoera ikusita, enpresariei eskaerak onartzeko eskatu zien. Hauek bi eskaera onartu zituzten: lanaldiaren ordutegia mugatzea eta somora lan ez egitea. Hala ere, ugazaben eta langileen arteko harremanak txarrak izaten jarraitu zuten.
ELA STV
ELA STV (Eusko Langileen Alkartasuna - Solidaridad de Trabajadores Vascos) 1910ean Euskal Nazionalistek sortu zuten sindikatua, euskaldunak batzeko helburuarekin.