Espainiako Trantsizioa eta 1978ko Konstituzioa: Gakoak eta Euskal Herria

1978ko Konstituzioa: Erreforma eta Oinarriak

• Erreforma osatzeko Konstituzio bat osatu eta onartu behar zen.
• Oinarriak:
  • Monarkia.
  • Erregimen parlamentarioaren ezarpena.
  • Estatu deszentralizatua.
• Aurreproiektu bat egitea:
  • UCDko hiru kide: Gabriel Cisneros, Herrero de Miñón, Pérez Llorca.
  • PSOE: Gregorio Peces Barba.
  • PCE: Jordi Solé Tura.
  • AP: Manuel Fraga Iribarne.
  • PDC: Miquel Roca Junyent.
• Helburuak:
  • Egitura politiko frankistak desagerrarazi.
  • Estatu demokratiko berri bat ezarri.
• Testua idaztean adostasuna:
  • Bi ganberek.
  • Herritarrek.
• Konstituzioaren antolaketan bi zati:
  • Dogmatikoa:
    • Oinarrizko printzipioak definitu.
    • Horiek beteko zirela ziurtatu.
  • Organikoa (Konstituzioaren hiru gai nagusien antolakuntza):
    • Eskubideak (sufragio unibertsala, banakoen eskubideak, askatasunak).
    • Erakundeak.
    • Lurralde Antolaketa.

Konstituzioaren Erakundeak

• Monarkia.
• Parlamentua.
• Gobernua.
• Auzitegi Konstituzionala.

Konstituzioaren Lurralde Antolaketa

• Autonomia onartu zen Estatuko lurraldeak antolatzeko edo egituratzeko modu gisa.
• Nazionalistei autogobernurako zuten eskubidea aitortu zitzaien.
• Idatzi eta onartu ziren lehen bi Autonomia Estatutuak euskalduna eta katalana izan ziren (1979).
• Galiziako Estatutua ere onartu zen.
• Gainerako pareko ekimenak gelditu ziren presioagatik, baina zenbait eskumen aitortu ziren.

Adolfo Suárezen Dimisioa (1981)

• 1981eko urtarrilean Suárezen dimisioa.
• Arrazoiak:
  • Oposizioaren estrategia politikoak (PSOE - Felipe González).
  • Barne borrokak eta alderdiaren desegitea.
  • Hezkuntzan eta Elizarekin adostasunik eza.

Otsailaren 23ko Estatu Kolpea eta Calvo Soteloren Gobernua

• Suárezen ordez Calvo Sotelo (UCD).
• Sistema demokratikoa arriskuan.
• 1981eko otsailaren 23an estatu kolpea.

Estatu Kolpea: Gertaerak

• 1981eko otsailaren 23an.
• Diputatuen Ganberan Calvo Soteloren inbestidura bozkatzen ari ziren.
• Tejero koronela, Guardia Zibilen destakamendu batekin, Parlamentura sartu zen.
• Estatu kolpeak porrot egin zuen.

Estatu Kolpearen Ondorengo Gertakari Nagusiak

• Estatu kolpetik bi egunera, kolpistak errenditu ziren.
• Calvo Sotelo gobernuko presidente izendatu zuten.
• 1982ko urrira arte agindu zuen.
• Gertakari nagusiak:
  • UCD hondatzen ari zen.
  • Garapen autonomikoa eten zen.
  • Elizarekin ika-mikak.
  • ETAko kidetzat hartuta, hala ez ziren hiru gazte atxilotu eta hil zituzten.
  • Espainia NATOn sartu zen.
  • UCD gainbeheran zegoen.
  • Hauteskunde aurreratuetara deitu zuten 1982ko urrian.

Hego Euskal Herriko Trantsizio Garaia

Gernikako Estatutua

• Gaur egungo autonomia estatutua da.
• Alderdien arteko hurbiltze bat gertatu zen. 1979ko urrian, erreferendumean, Gernikako Estatutua onartu zen.
• Lehengo autonomien antzekoa zen, baina autogobernu maila handiagoarekin.
• Gobernu sistema parlamentarioa ezarri zen.
• Eusko Legebiltzarra (75 diputatu: hiru Lurralde Historikoetako bakoitzeko 25 ordezkari).
• Autonomia Estatutuaren berezitasunaren oinarriak:
  • Foruak onartu ziren.
  • Hezkuntzan erabateko eskumena.
  • Ertzaintza.
  • Lurraldearen barne antolaketa berezia.
  • Kontzertu ekonomikoak.

Lurraldearen Antolaketa

• Muga geografikoak ezartzea gai gatazkatsua izan zen.
• Nafarroak ez sartzea erabaki zuen.
• Euskal Autonomia Erkidegoa: Araba, Gipuzkoa eta Bizkaia.
• Bakoitzak bere erakundeak zituen.
• Beranduago, Lurralde Historikoen Legea onartu zen.

Kontzertu Ekonomikoak (1878. urtetik, foruak kentzean)

• Euskal erregimen autonomikoaren ezaugarri berezienetako bat da.
• Probintziako Aldundi bakoitzak bere zergak ezartzen eta biltzen ditu.
• Zati bat Eusko Jaurlaritzako Ogasun Sailari emango dio (aldakorra).
• Eusko Jaurlaritzak Madrilgo gobernu zentralari Kupoa igorriko dio: bildutako diruaren zati bat.
• Gobernu autonomoak eskumenik ez dituen alor horietako gastuak ordaintzeko:
  • Kanpo politika eta defentsa.
  • Portuak eta aireportuak.
  • Gizarte Segurantza.