Espainiako Gobernuak: UCD, PSOE eta PP (1977-2004)

Espainiako Gobernuak: UCD, PSOE eta PP

UCD gobernua (1977-1982)

1977ko ekainaren hauteskundeak irabazi ondoren, Adolfo Suárez gobernuburu izendatu zuten. Suárezek hainbat exekutibo gidatu zituen eta lehen bi bizepresidenteak Gutiérrez Mellado (Defentsa ministroa), Fuentes Quintana (ekonomia ministroa) eta Abril Martorell (gai politikoak) izan ziren.

Gobernu honek hainbat arazo konpondu behar izan zituen:

• Militarrak: armada etengabeko arazoa zen, estatu kolpearen aukera handiak zirelako. Kolpista asmoak ultraeskuineko antolakunde zibilen eta prentsa frankistaren bidez elikatzen ziren, La Alcazar kasu.
• Terrorismoa: jarduera terrorista tentsioa handitzen ari zen eta demokraziaren aurkako asmoak zituen.
• Krisi ekonomikoa: 1973ko krisiak eragin latza izan zuen Espainiako ekonomian eta demokrazia finkatzeko mehatxu bihurtu zen.

Moncloako Itunak (1977)

1977ko urrian alderdi parlamentarioek sinatutako Moncloako Itunek inflazioa eta ordainketa-balantzaren hondamendia zuzentzeko doikuntza ekonomiko programa ezarri zuten. Era berean, diktaduraren azpiegitura juridikoa desmuntatu eta ordena politiko eta juridiko demokratikoa eraikitzea lehentasunezko zeregina izan zen.

Konstituzioa (1978)

Konstituzioaren egitea izan zen lehen legegintzaldi demokratikoen lan handia. Suárezek hauteskunde berriak deitu zituen Konstituzioa onartu ondoren, eta UCDk berriro irabazi zuen, PSOEk aldea txikitu bazuen ere.

ETAren terrorismoa

Terrorismoa hainbat fronte zabalik izan zen: ETA militarra estrategia terroristari eutsi zion eta Herri Batasuna sortzea bultzatu zuen. Bitartean, ultraeskuineko Batallón Vasco Español, Triple A eta GALek ere demokraziaren egonkortasuna eragozteko jarduera garatu zuten. GRAPO talde maoista ere aktiboa izan zen urte haietan.

1979ko udal hauteskundeak eta UCDren krisia

1979ko apirilean udal hauteskundeak egin ziren, Bigarren Errepublikatik lehenengo aldiz. Sozialistek alkatetza asko lortu zituzten. UCDn barne tentsioak nabarmendu ziren, eta Suárez terrorismoak, golpismoak, krisi ekonomikoak eta autonomia arazoek jota dimisioa aurkeztu zuen 1981ean. Calvo Sotelo izendatu zuten ordezkoa.

23-F kolpe saioa (1981)

1981eko otsailaren 23an, Calvo Sotelo-ren investidura ekitaldian, Antonio Tejero guardia zibilaren agintepean taldea Kongresura sartu zen tiroka. Juan Carlos I.a erregeak konstituzio ordena mantentzearen alde agertu zen eta kolpea ez zen aurrera atera. Epaiketan hamabi militar eta guardia zibil kopuru handi bat kondenatu zituzten.

PSOE gobernuak (1982-1996)

Felipe González-en lehen legegintzaldia (1982-1986)

1982ko urrian PSOEk gehiengo absolutua lortu zuen, eta Felipe González gobernuburu izendatu zuten. Gobernu berriaren ekintzak kolpe militarraren oihartzunak, ETAren terrorismoak eta krisi ekonomikoak baldintzatu zituzten.

• Armada: armada erreformatu zuten, golpismoaren mehatxua saihesteko.
• Ekonomia: Industria-konbertsio prozesua ezarri zuten, industria zaharkituak itxi zirelarik. Neurri horiek sindikatu kontrolen aurkako eztabaida sortu zuten, baina ekonomia saneatzea eta berreskuratzea lortu zuten.
• Europa: Espainia Europako Ekonomia Erkidegoan sartu zen, Miguel Boyer eta Carlos Solchaga ministroen politikari esker.
• NATO: referendum bat egiteko agindua betetzea ez zen gertatu, eta hau alderdiaren aurkako desenkantua eragin zuen ezkerraldean.

Estatu ongizatea

PSOEren gobernuaren lorpen nagusia estatu ongizatearen sorrera izan zen: osasun, hezkuntza eta pentsio sistemak indartu ziren, eta gizarte-ondasunen unibertsalizazioa lortu zen, Europako ereduaren antzera.

Bigarren legegintzaldia (1986-1993)

1986an PSOEk berriro gehiengo absolutua lortu zuen. Garapen ekonomiko sendoa izan zen 1992ra arte. Espainia Europar Batasunaren sorreran parte hartu zuen Maastrichteko Ituna sinatuz.

ETAren terrorismoa jarraitu zuen: 1987ko Hipercor atentatua Bartzelonan 21 hildako eta 45 zauritu eragin zituen. Tomás y Valiente Konstituzio Auzitegiko presidentea hil zuten, eta horrek Manos Blancas mugimendua sortu zuen. Gobernuak terrorismoaren aurkako borroka hainbat fronte irekitan egin zuen: Frantziaren laguntza lortu zen, Argelen ETAko taldearekin negoziazioak egin ziren eta Ajuria Enea Ituna sinatu zen alderdi politiko abertzale guztiekin.

GAL talde terroristaren guerra sucia gertatu zen, eta honek PSOEren kontra eztabaida handia sortu zuen. Gainera, korrupzio kasuek, krisi ekonomikoak eta Estatuko funtsen erabilera zalantzagarriek alderdiaren irudia kaltetu zuten.

Hirugarren legegintzaldia (1993-1996)

1993ko hauteskundeetan PSOEk gehiengo absolutua galdu zuen eta CiUrekin itunera behartu zen. Politika-giroa zakartu zen eta Alderdi Popularra (PP) gero eta indar handiagoa lortzen ari zen.

1996an PSOEren gobernua amaitu zen. Felipe Gonzálezek 1998an hauteskundeak deitu zituen, baina PPk irabazi zituen, José María Aznarren buruan.

PP gobernuak (1996-2004)

Aznarren lehen legegintzaldia (1996-2000)

Aznarrek 1990ean Alderdi Popularraren presidentetza lortu zuen. 1996an gehiengo erlatiboarekin irabazi zuen. Legegintzaldi honen ezaugarriak hauek izan ziren:

• Enpresa publikoen pribatizazioa
• Komunikazioen sektoreko esku-hartzea
• Europako konbergentzia ekonomikoa eta euroaren sarrera
• ETAren terrorismo jarraitua

Miguel Ángel Blancoren bahiketa eta hilketak herritar mobilizazio zabala eragin zuen. Azkenean ETAk tregua iragarri zuen, eta honek negoziazioak ahalbidetu zituen PPrekin.

Aznarren bigarren legegintzaldia (2000-2004)

2000ko hauteskundeetan PPk gehiengo absolutua lortu zuen, ekonomia-hazkundearen eta terrorismoaren krisia gainditzearen ondorioz. Legegintzaldi honetan ekonomia-hazkundea, terrorismoaren aurkako borroka eta nazionalistekin izandako aurkaritzak lehentasunezkoak izan ziren.

Hala ere, gobernuaren ekintzek, besteak beste Prestige itsasontziaren istripuaren kudeaketak, Irakeko gerrarako estrategiak eta hezkuntza-erreformak, herritarren kritika handiak eragin zituzten. 2003ko udal hauteskundeetan PSOEk irabazi zuen, eta Aznarrek Mariano Rajoy ordezkoa izendatu zuen.