Espainiako Estatu Liberalaren Finkapena (1837-1856)

Dokumentu honek Espainiako estatu liberalaren finkapen prozesua aztertzen du, 1837ko Konstituziotik hasi eta Isabel II.aren erregealdiaren lehen urteak barne, Biurteko Progresistarekin amaituz.

1837ko Konstituzioa

Konstituzio progresista berria izan zen. Nazioaren subiranotasunaren printzipio liberalak finkatu zituen. Hego Euskal Herrian, Foru erakundeak deuseztatu eta erakunde konstituzionalistak ezarri zituzten, Konstituzioaren eta lege progresisten bidez. Euskal lurraldeetan, Aldundiak ezarri ziren, eta haiek izan ziren probintzietako administrazio organo gorenak.

Moderatuen Itzulera

1837ko hauteskundeetan, moderatuek irabazi zuten, eta 1837ko Konstituzioak indarrean jarraitu zuen arren, moderatuak lege erradikalenei mugak jartzen saiatu ziren. Milizianoek eta progresistek Espartero jenerala erregeorde izendatzeko eskatu zuten. Erreginaordeak abdikatu egin zuen 1840an.

Isabel II.aren Erregealdia

1843ko azaroan Espartero erbesteratu ondoren, Isabel II.a Espainiakoari adin nagusitasuna eman zioten, hamahiru urte baino ez zituen arren. Erregealdi honetan, izaera zentralista zuen estatu liberala finkatu zen behin betiko, alderdi moderatuak izan baitzuen boterea erregealdi osoan, Biurteko Progresistan izan ezik.

Hamarraldi Moderatua (1844-1854)

Isabel II.aren erregealdiaren lehen hamar urteetan, Ramón María Narváez jeneral moderatua izan zen pertsonaia nagusia, 1844ko maiatzean boterea eskuratu ondoren.

Gobernu Moderatua Sendotzea

• 1845eko Konstituzioa: Berria eta erabat moderatua.
• Ogasun erreforma (1845): Alejandro Monek zerga sistema arrazionalizatu eta liberalizatu zuen, zuzeneko zergak ezarriz hiriko ondasun higiezinei eta laborantza lurren errendimenduari.
• 1845eko Udal Legea: Urtarrilaren 8an onartu zen. Tokiko agintea gobernuaren ordezkari ahaltsuei eman zien. Euskal lurraldeetan ere ezarri zen, foruzaleen protesta gogorrak izan arren.
• 1851ko Konkordatua: Bravo Murilloren gobernu kontserbadoreak Vatikanorekin sinatu zuen. Vatikanoak Elizaren ondasunen desamortizazioa onartu zuen, kleroa eta gurtza mantentzearen truke.
• Prentsaren zentsura eta Guardia Zibilaren sorrera: Prentsaren zentsura ezarri zen, eta 1844an Guardia Zibila sortu zen, progresisten Milizia Nazionala ordezkatzeko. Azken hori desegin egin zen.

Biurteko Progresista (1854-1856)

1852. urtearen bukaeran, Bravo Murillok dimititu ondoren, hainbat gobernu ezegonkor eratu ziren, progresista, demokrata, errepublikar eta zenbait sektore moderaturen ezinegona areagotu zutenak. 1854ko ekainean, Leopoldo O’Donnell jeneralak —irekitasunaren aldeko moderatua zen— altxamendua burutu zuen Vicalvaron, Vicalvarada izenez ezaguna. Uztailean, Antonio Cánovas del Castillok Manzanareseko Manifestua idatzi zuen, erreforma erradikalagoak eskatzeko. Progresistek, demokratek eta errepublikarrek iraultza giro horrekin bat egin zuten, eta matxinada erradikalak egin zituzten zenbait hiritan, batzorde iraultzaileak eratuz.