Espainiako Ekonomia Gerra Zibilaren Ondoren: Autarkiatik Hazkundera
Gerraostea eta Autarkia (1939-1951)
Gerra Zibilaren ondoren, Espainiako ekonomiak egoera larria bizi izan zuen. Janari eskasia zela eta, errazionamendua ezarri zen, eta gosetea nagusitu zen. Horrez gain, merkatu beltza ere sortu zen.
Gerra amaitzean, autarkia eta interbentzionismoa izan ziren Espainiako ekonomiaren ezaugarri nagusiak. Helburua ekonomikoki buruaskia izatea zen, eta horretarako Estatuak prozesu eta sektore ekonomiko guztietan parte hartu behar zuen.
Espainiar enpresak eta produktuak sustatzeko, inportazioak mugatu ziren. Arantzel edo zergen bidez, kanpoko produktuak garestitu ziren (protekzionismoa). 1941ean, Francok Industriaren Institutu Nazionala (INI) sortu zuen, eta honen eskutik, RENFE eta IBERIA, besteak beste.
Horrelako politikek, ordea, Espainiako ekonomiaren hazkundearen erritmoa murgildu zuten. Merkatu beltzaren sorrerak ere eragina izan zuen, eta herrialdea larrialditik eta goseteetatik ateratzeko politika izan behar zuena, azkenean, enpresaburu eta latifundistak soilik hobetuko zituen sistema bihurtu zen.
Autarkiatik Irekitasunera (1951-1957)
Erregimenaren hasieran, kanpo-politikak Espainia isolatu zuen. Barne-politikan, berriz, autarkia ekonomiko eta sozialean oinarritzen zen sistema ezarri zen.
1950eko hamarkadaren hasieran, gobernuak kontrolatzen zituen soldaten murrizketak eta salneurrien gorakadak lehenengo greba orokor garrantzitsua eragin zuten. Egoera latza zen, eta gobernuaren ekonomia-politikaren ondorio zuzena. Erregimenak autarkiaren ordez irekitasuna ezaugarri zuen ekonomia-politika bultzatu zuen. Funtsezkoa izan zen Estatu Batuen laguntza ekonomikoa, Marshall Planaren bidez. Garai honetan, industriaren sektoreak, lehen aldiz, nekazaritzak baino indar handiagoa izan zuen.
Ekonomia-politikaren norabide aldaketak ez zituen arazo larrienak konpondu, areagotu baizik. Kanpo-merkataritzaren liberalizazioak esportazioak baino askoz inportazio gehiago ekarri zituen (ordainketa-balantzaren defizita). Egoera horrek ia ekonomiaren porrota eragin zuen, dibisak amaitu baitziren. Erregimenak, sendotu nahi bazuen, politika orokorra aldatu beharko zuen.
Egonkortze Plana (1957-1959)
Francoren diktaduraren bigarren etapa 1957an hasi zen, ekonomian Egonkortze Plana martxan jarri zuen gobernua eratu zenean, eta 1960ko hamarkadaren amaierara arte iraun zuen. Garai honetako ezaugarri nagusiak garapen eta hazkunde ekonomikoa izan ziren.
1956an, Espainiak ekonomia-politika autarkikoaren ondorioz sortutako arazoei ez zien artean irtenbiderik eman. Irekitasunaren aldeko joera hura ez zela nahikoa eta neurri berriak hartu beharra zegoen. Irtenbide bakarra zuten: ministro berriak izendatzea.
Egoera tamalgarri horretatik irteteko, "teknokratak" deituriko ministroek 1957an eta 1959an ekonomia eraberritzeko lege-multzo bat onartu zuten, Egonkortze Plana izenez ezagutuko zena.
Egonkortze Planaren Helburuak eta Neurriak
Helburu nagusiak sistema autarkikoa uztea, nazioarteko merkatuetan oinarritzea eta nazioko produkzioa modernizatzea ziren. Neurri garrantzitsuenak hauek izan ziren:
- Esportazioak areagotzeko pezeta debaluatzea.
- Diru-sarrera publikoak indartzeko zerga-sistema aldatzea.
- Salneurrien gorakada saihesteko soldatak eta gastu publikoa izoztea.
- Atzerriko inbertsioetarako irekitasunaren aldeko joera hartzea eta zenbait produkturi merkatu librea ezartzea.
Egonkortze Planaren Ondorioak
Egonkortze Planari esker, hazkunde eta bilakaera ekonomiko orekatua bideratu ahal izan zen. Gastu publikoa murriztu egin zen.
Atzerriko diru-sarrerei erraztasunak emanez, kapitala erakartzeaz gain, pezetaren debaluazioari esker, Espainiako produktuak atzerrian lehiakorragoak izatea lortu zen (ez kalitateagatik, prezioagatik baizik).
Baina planak ondorio negatiboak ere izan zituen:
- Soldatak bere horretan mantenduz, kontsumoa ere murriztu egin zen.
- Gastu publikoa gutxituz, langabezia areagotu egin zen.
Dena dela, bi gertakari ezkor hauen hutsunea betetzeko, beste bi faktore berri indartu ziren urte hauetan: emigrazioa eta turismoa.
"Espainiar Miraria" eta Garapen Planak
Egonkortze Planean oinarritutako bide guztiek 1960ko urteetan eman zituzten fruituak, ekonomiak hazkunde izugarria eta oso azkarra izan baitzuen ("Espainiar Miraria" bezala ezagutzen dena), eta industria mailan munduko hamargarren herrialdea izatera iritsi zen. Gainera, industria hau puntu desberdinetara zabaltzeko asmoz, lau urteko lau Garapen Plan antolatu zituzten (1964-1967, 1968-1971, 1972-1975, 1976-1979).