Erdi Aroko Filosofia: Tomas Akinokoa eta San Agustin

Tomas Akinokoa: Jainkoaren existentzia (Bost bideak)

Santo Tomasen ikuspegiaren arabera, Jainkoaren existentzia ez da begien bistakoa edo berez agerikoa; beraz, frogatu egin behar da. Hau da, San Agustinen aurka, Jainkoaren existentziaren frogapena beharrezkoa dela defendatzen du. Santo Tomasek bost bide aurkeztu zituen Jainkoaren existentzia frogatzeko:

1. Mugimenduarena: Mugitzen diren gauzak beste batek mugituak direla eta Lehen Higiarazle bat egon behar duela argudiatzen du.
2. Kausa eraginkorrarena: Gauza guztiak beste batek eragindakoak direla eta, kausalitate eraginkorraren printzipioari jarraituz, azken kausa edo lehen kausa eragile bat egon behar dela frogatzen du.
3. Kontingentziarena: Mundu honetako izakiak kontingenteak direla eta, ondorioz, nahitaezko edo berez beharrezko izaki bat egon behar dela adierazten du.
4. Perfekzio-mailena: Naturan ikus dezakegu izaki batzuk besteak baino hobeak direla; hortaz, perfekzio-maila gorena duen izaki goren bat existitzen dela argudiatzen du.
5. Munduaren ordenarena: Ezagutzarik gabeko izaki naturalak helburu baterantz bideratzen direla eta gauza natural guztiak beren helburura zuzentzen dituen izaki adimendun bat existitzen dela argudiatzen du.

Santo Tomasek, San Agustinen eta Platonen ikuspegiak konbinatuz, Jainkoaren existentziaren frogapena egiten du bost ibilbide hauen bidez.

Tomas Akinokoa: Fedea eta arrazoimena

Tomas Akinokoak fedearen eta arrazoiaren arteko harremanak aztertzen ditu, San Agustinekin alderatuz eta averroismoaren teoria ukatuz. Akinokok, averroismoaren kontrako jarrera hartuz, egia filosofikoaren eta erlijiosoaren arteko diferentziak azpimarratzen ditu. Averroismoak, XIII. mendearen testuinguruan, bi egia ezberdin daudela argi uzten zuen, baina biak baliagarritzat jotzen zituen. Santo Tomasek, aldiz, egia bakarra dela defendatzen du, eta egia teologikoaren zein filosofikoaren arteko bereizketa harmonikoa egiten du.

Akinokok, San Agustinen erantzunaren aurrean, arrazoia independentea dela eta bere kabuz egia ezagutzeko nahikoa dela azaltzen du. Bere ustez, arrazoia berez ezagututako egia naturalaren eremuan aritzen da, eta teologiak, berriz, Jainkoaren agerkundearen misterioetan aritzeko gaitasuna gainditzen du. Averroismoaren ikuspegiari dagokionez, honek ez du egia bikoitza onartzen; egia naturalaren eta errebelatuaren arteko kontrastea erakusten du, baina elkarren kontrakoak ez direla azpimarratuz.

Azkenik, Akinokok filosofiaren eta teologiaren arteko harremana onartzen du fedearen atariko gisa (praeambula fidei), bitarteko egiak bilatuz. Santo Tomasek filosofiaren eta teologiaren arteko lankidetza hainbat modutan bereganatzen du, eta filosofiaren rola teologian "ancilla theologiae" (teologiaren mirabea) dela nabarmentzen du.

Historiaren filosofia: Lurreko hiria eta Jainkoaren hiria

Kristautasuna laugarren mendean onartu zen, Erromatar Inperioaren gainbeheraren testuinguruan. Erromatar Inperioaren hondamenduari erantzun bat emateko, San Agustinek "Jainkoaren hiria" liburua idatzi zuen. Historia bi hiriren arteko borroka edo tirabira gisa aurkezten du: Lurreko hiria (Kainek sortua) eta Jainkoaren hiria (Abelek sortua).

Lurreko hirian, amor sui (norberaren maitasuna) eta gizakien plazerak dira nagusi, cupiditas (munduko ondasunen irrika) erabiliz. Jainkoaren hirian, berriz, amor Dei (Jainkoaren maitasuna) eta caritas (maitasun zuzena) dira nagusi, ondasun iraunkorrak eta modu zuzenean maitatu beharrekoak maitatuz. Kristauen bizimoduaren eta paganismoaren arteko kontrastea azaltzen du, bien arteko borroka Azken Judizioan erabakiko delarik. San Agustinek historia lineala eta aurreranzkoa defendatzen du, munduaren sorreratik hasi eta Azken Judizioraino.

Platonen filosofiaren eragina Agustinengan

Platonen filosofiaren eragina Agustinen ikuspegi ontologiko, antropologiko eta epistemologikoetan azter daiteke:

Antropologia

• a) Gizakia bi elementuz osatuta dago: arima eta gorputza. Platonen dualismoa defendatzen du, bi errealitate desberdin existitzen direla esanez. Agustinek, ordea, bi elementuz osatutako errealitate bakarra defendatzen du.
• b) Gorputza arimaren menpe dago. Platonen ikuspegiarekin alderatuz, Agustinek arimaren tresna gisa hartzen du gorputza, baina baita arimaren kartzela edo hilobi gisa ere testuinguru batzuetan.
• c) Arima arrazionala, hilezkorra eta gizakiaren bizi- zein ezagutza-printzipioa da. Platonen ikuspegiaren aldean, Agustinek arima ez dela berez betierekoa aldarrikatzen du, baizik eta Jainkoak hutsetik sortua dela.

Ezagutzaren teoria

• a) Egia ezagutzeko beharra dago zoriontasuna lortzeko. Dualismo epistemologikoa agertzen da: Platonen arabera, ezagutza sentigarria (Doxa) eta ezagutza arrazionala bereizten dira. Agustinek, egia ezagutzeko, dialektikaren bidez eta ideia unibertsal, betiereko eta aldaezinak atzemanez, arimaren barnera begiratu beharra defendatzen du. Ideien jatorria ere desberdina da: Platonen berritzapena edo oroitzapenaren teoria (anamnesia) arimak mundu ulergarrian izandako aurreko bizitzako oroitzapena da; Agustinek, ordea, ez du onartzen arimen aurre-existentzia, eta ideiak Jainkoaren pentsamenduak direla dio.
• b) Argiaren beharra dago egia ezagutzeko. Platonen Eguzkiaren alegoriaren ordez, Agustinek Jainkoaren argiztapenaren teoria defendatzen du.

Ontologia

Bikoiztasun ontologikoa existitzen da: benetako errealitatea eta etengabeko aldaketan dagoen mundu fisikoa. Platonentzat Ideien Mundua da benetako errealitatea; Agustinentzat, berriz, Jainkoaren Erreinua. Mundu sentikorra da Platonen zentzumenen errealitatea, eta Agustinek mundu lurtarra eta sortua dela defendatzen du.

Askatasuna eta gaitzaren arazoa

Jainkoa goren-gorena eta guztiaren sortzailea da. San Agustinentzat Jainkoa perfektua denez, eta gauza guztiak berak sortu dituenez, sortutako guztia ona da. Agustin gaitzaren existentzia azaltzen saiatu zen Jainkoa gauza guztien sortzaile izanik. Ikuspegi metafisikoan edo fisikoan neoplatonismoan oinarritzen da: gaizkia ez da substantzia bat, ontasunaren eza baizik. Sortutako guztia ona da, baina ez Erabateko Ontasuna.

Gaitz morala, aldiz, hautamen askearen (aukeramenaren) eta askatasunaren hautua da; hots, bekatu egiteko edo ez egiteko gaitasuna. Jainkoak hautamen askearekin eta askatasunarekin sortu gintuen, baina Adanek eta Evak lehen erabakia hartzean, gaitza hautatu zuten. Askatasuna Jainkoaren graziarekin berreskuratzen da; graziak arima garbitzen du eta Jainkoaren maitasunez betetzen du. Jainkoaren nahia betetzean gizakia Jainkoarengana hurbilduko da, eta horrela soilik izango da benetan zoriontsu.

Jainkoaren existentzia eta ideia eredugarriak

Jainkoa Ontasun Erabatekoa eta Egia Gorena den Sortzailea da; Izaki Absolutua, Betierekoa, Perfektua, Aldaezina eta Beharrezkoa. Fededunaren ariman Jainkoa jada frogatua agertzen da: gizakiak Jainkoa aurkitzen du bere barnean ebidentzia osoz, eta hau bere existentziaren froga ziurra da, Jainkoaren ezagutza ezinezkoa izango bailitzateke Haren existentziarik gabe. Agustinek hiru argudio arrazional aurkeztu zituen Jainkoaren existentziaren alde:

• Argudio kosmologikoa (Kreazioaren ordenean oinarritua): Munduan ikusten den ordenak Jainkoaren existentzia frogatzen du.
• Argudio historikoa (Gehiengoaren adostasunean oinarritua): Herri guztiek Izaki Goren baten existentzian sinetsi izana azpimarratzen du.
• Argudio epistemologikoa (Ideia eredugarriak): Giza adimenean dauden egia edo ideia infinitu, betiereko, beharrezko eta aldagaitzak Izaki Goren, Infinitu, Betiereko eta Aldagaitz batek ezarriak izan behar direla argudiatzen du.

Jainkoaren existentzia eta ideia eredugarriak (Berrespena)

Jainkoa, Ontasun Absolutua eta Egia Gorena den Sortzailea, Izaki Absolutua, Betierekoa, Perfektua, Aldaezina eta Beharrezkoa da. Fededunaren ariman dagoeneko frogatua agertzen da Jainkoa: gizakiak Jainkoa aurkitzen du bere ariman ebidentzia osoz, eta hau bere existentziaren froga ziurra da, Jainkoaren ezagutza ezinezkoa izango litzatekeelako Haren existentziarik gabe. Agustinek hiru argudio arrazional aurkeztu zituen Jainkoaren existentziaren alde:

• Argudio kosmologikoa (Kreazioaren ordenean oinarritua): Erakusten du munduan dugun ordena Jainkoaren existentziaren froga dela.
• Argudio historikoa (Gehiengoan edo adostasunean oinarritua): Adierazten du herri guztiek Izaki Goren baten existentzian sinetsi dutela.
• Argudio epistemologikoa (Ideia eredugarriak): Argudiatzen du giza adimenean dauden egia edo ideia infinitu, betiereko, beharrezko eta aldagaitzak Izaki Goren, Infinitu, Betiereko eta Aldagaitz batek sortuak izan behar dutela.

Fedea eta arrazoimena: Ezagutzeko sinetsi

San Agustinen pentsamenduan, zoriontasunaren bilaketa Egiaren bilaketan datza, eta hau bilaketa existentziala da, bizitzaren zentzuaren bilaketa, hain zuzen. Arimaren barruan Jainkoa topatzen dugu, jakituria eskuratzen dugu, eta horrela, bakea eta barne-lasaitasuna lortzen ditugu, Egia baita arimaren elikagaia.

Arazoaren ardatza hau da: zer egiteko dute arrazoiak eta fedeak Egiaren eta Jainkoaren bilaketa honetan? Kristautasunaren abiapuntua agerkundea da, baina hurrengo auzia sortzen da: fedea nahikoa al da, ala agerkundearen edukiak arrazoiaz argitu daitezke? San Agustinek erantzuten du fedea eta arrazoia teorian baino ez direla bereizi behar; kristautasunean biek elkarrekin dihardute. Ez daude gizaki arrazional bat eta gizaki kristau bat bereizita: pentsatzen duen gizona kristaua da, eta kristaua pentsatzen duen gizona da.

Egia bakarra dago, fedeak errebelatua, baina arrazoiak ulergarri egiten lagun dezakeena. "Intellige ut credas, crede ut intelligas" («Ulertu sinesteko, sinetsi ulertzeko») esaldiak arrazoiaren eta fedearen arteko bideak elkartzen ditu, ulertu eta sinestearen arteko harmonia eskainiz. Fedea azalpen arrazionalean oinarritu behar da neurri batean, baina honek ez du arrazoia ordezkatzen. Arrazoiak fedearekiko bidea prestatzen du; gero, fedeak arrazoia zuzendu eta argitzen du. Fedeak eta arrazoiak, elkarrekin, Egia eta Jainkoa aurkitzen dituzte, eta Berarekin batzen dira maitasunean.

Agustin Hiponiakoaren datu biografikoak

San Agustin Ipar Afrikako Tagaste hirian jaio zen, 354. urtean. Bere aita, Patrizio, paganoa zen, eta ama, Monika, kristaua; hala ere, Agustin kristau-giroan hezi zen. Monikak Agustin kristautasunaren bidean jarri zuen, baina hasieran Agustinek kristau-doktrina eta praktikak baztertu egin zituen, nahiz eta geroago berriro besarkatu zuen kristau-fedea.

Agustinek, Tagasten ikasketak hasi ondoren, Madaurara jo zuen gramatika eta latin klasikoa ikastera. 365ean Kartagora joan zen erretorika ikastera, eta Zizeronen "Hortensius" lana irakurri ondoren, kezka sakon bat piztu zen bere barne-bizitzan eta espiritualitatean. Agustinek hasieran jarrera arrazionalistak hartu zituen eta manikeo bihurtu zen, giza grinen eta gaitzaren arazoari azalpena aurkitu nahian.

Milanera joan zen 384an, eta han San Anbrosioren eraginak, Plotinoren irakurketek eta "Tolle et lege" («Har ezazu eta irakur ezazu») barne-deiak kristau bihurtzeko behin betiko bultzada eman zioten. Haren begiek Ebanjelioaren mezu indartsua barneratu zuten, eta komunitate erlijiosoan bizitzeko deia sentitu zuen. Monasterio-bizitzarako hautua aldaketa handia izan zen berarentzat, eta 387an bataiatu zen.

San Agustin 430ean hil zen Hiponan, bandaloen setiopean, Erromatar Inperioaren desegite garaian. Bere idazlan ugariek —besteak beste, "De Trinitate" eta "De libero arbitrio"— giza filosofia eta kristau-doktrina sakonki garatzen dituzte. Agustinengan, bere izaera eta espiritu sutsuak nahiz garaiko ingurune soziopolitiko eta kulturalak eragin ukaezina izan zuten.