Enpresa eta Merkatuaren Oinarrizko Kontzeptuak: Gida Osoa

Ekonomiaren eta enpresaren munduan murgiltzeko, funtsezko kontzeptu batzuk argi izatea ezinbestekoa da. Dokumentu honetan, kostuen, merkatuaren, enpresa moten eta beste hainbat gai garrantzitsuren inguruko oinarrizko definizioak eta sailkapenak aurkituko dituzu, modu argi eta egituratuan.

Kostuak: Finkoak, Aldakorrak eta Guztizkoak

Enpresa baten funtzionamendua ulertzeko, kostuen sailkapena ezagutzea garrantzitsua da:

• Kostu Finkoak (KF): Ekoitzitako kantitatea aldatuta ere aldatzen ez diren kostuak dira. Ez dute loturarik ekoizpen-mailarekin.
• Kostu Aldakorrak (KA): Ekoitzitako unitateekiko proportzionalak diren kostuak dira. Zuzenean lotuta daude ekoizpen-mailarekin.
• Guztizko Kostuak (GK): Kostu finkoen eta kostu aldakorren batura.

Eskala-Ekonomiak

Enpresa handiei ekoizpena handitu ahala unitateko kostuak murrizteko aukera ematen dien prozesuari eskala-ekonomiak esaten zaio.

Banaketa Prozesua

Produktuak kontsumitzaileengana iristeko jarraitzen den prozesuak hainbat fase ditu:

1. Produktuaren biltegiratzea.
2. Banaketa fisikoa.
3. Fakturazioa eta kobrantza.

Enpresa Motak

Enpresak hainbat irizpideren arabera sailka daitezke:

• Jardueraren arabera: Lehen sektorea, bigarren sektorea eta hirugarren sektorea.
• Ekoizpen-baliabideen arabera: Enpresa pribatuak eta enpresa publikoak.
• Egitura juridikoaren arabera: Banakako enpresak eta bazkide-enpresak edo sozietateak (adibidez, Sozietate Anonimoa - SA eta Sozietate Mugatua - SM).

Enpresaren Osagaiak

Enpresa batek funtzionatzeko behar dituen elementu nagusiak hauek dira:

• Giza elementua: Enpresarekin lotura zuzena duten pertsona guztiak.
• Kapital edo ekoizpen-ondasunak: Enpresak dituen ekonomia-ondasunak.
  • Aktibo ez-korrontea: Denbora luzez erabiltzeko ondasunak.
  • Aktibo korrontea: Etengabe berritzen diren ondasunak (adibidez, altzariak, lehengaiak).
• Antolaketa: Enpresak koordinatzeko erabilitako antolakuntza, normalean organigramaren bidez. Enpresaburuak zehaztu ohi du (hornikuntza, ekoizpena, salmentak, giza baliabideak, finantza eta inbertsioak eta zuzendaritza).
• Ingurunea: Enpresa ez da elementu isolatua; enpresaren jarduna baldintzatzen duten kanpo-faktore guztiak dira.
  • Ingurune orokorra: Enpresa mota guztiei eragiten dieten kanpo-faktoreak.
  • Ingurune espezifikoa: Enpresa bat edo multzo zehatz bati eragiten dioten kanpo-faktoreak.

Merkatuaren Elementuak

Merkatu batek funtzionatzeko ezinbestekoak diren elementuak:

• Trukatzeko produktu edo zerbitzu bat.
• Saltzaile bat.
• Erosle bat.

Eskaria eta Eskaintza

Merkatuaren funtsezko bi indarrak:

• Eskaria: Eskariak adierazten du eskatzaileak ondasun baten zer kantitate erosteko prest dauden prezio jakin batean, hau da, ondasun edo zerbitzu bat erosi nahi izatea.
• Eskaintza: Eskaintzak adierazten du enpresak ondasun baten zer kantitate ekoizteko prest dauden prezio jakin batean.

Eskaria Baldintzatzen Duten Faktoreak

Eskariaren portaeran eragina duten faktore nagusiak:

• Ondasunaren prezioa.
• Lotutako ondasunen prezioa: ondasun osagarriak eta ordezko ondasunak.
• Errenta erabilgarria: ondasunak (behe-mailako ondasunak, ondasun arruntak eta luxuzko ondasunak).
• Kontsumitzailearen lehentasunak.

Eskarian Eragina duten Beste Faktore Batzuk

Laburbilduz, eskarian eragina duten faktore nagusiak lotutako ondasunen prezioak, errenta eta lehentasunak dira.

Merkatuaren Egoerak

Eskariaren eta eskaintzaren arteko harremanaren arabera, merkatuak hainbat egoeratan egon daitezke:

• Gehiegizko eskaria: Prezio jakin batean, kontsumitzaileek eskatzen duten kantitatea (eskaria) handiagoa da enpresek eskaintzen dutena baino (eskaintza).
• Gehiegizko eskaintza: Prezio jakin batean, kontsumitzaileek eskatzen duten kantitatea (eskaria) txikiagoa da enpresek eskaintzen dutena baino (eskaintza).
• Oreka: Merkatuaren oreka izeneko puntuan egiten dute bat kontsumitzaileen eta enpresen planak. Trukea bi aldeak asetzeko modukoa izaten da. Oreka-prezio bat eta oreka-kantitate bat egongo dira.

AMIA Metodoa (SWOT Analisia)

AMIA metodoa (Indarrak, Ahuleziak, Aukerak, Mehatxuak) enpresen egoera aztertzeko erabiltzen den tresna da:

    INDARRAK       AHULEZIAK
    AUKERAK        MEHATXUAK

(SWOT: Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats)

Merkatuak Sailkatzeko Irizpideak eta Egiturak

Merkatu-egiturak hainbat irizpideren arabera sailka daitezke. Jarraian, lehia-moten arabera egindako sailkapen nagusia:

Beste sailkapen irizpide batzuk:

• Desberdintzapen mailaren arabera: Lehia perfektua eta lehia inperfektua.
• Hedatzeko aukeren arabera: Egungoa, potentziala eta joerazkoa.
• Erosteko arrazoiaren arabera: Kontsumoa eta industriala.
• Funtzionamendu askatasunaren arabera: Askea eta kontrolatua.
• Geografia-eremuaren arabera: Tokikoa, eskualdekoa, naziokoa eta nazioartekoa.

Lehia Monopolista

Lehia monopolistan, enpresa asko daude, sarrera-hesiak daude, produktu ez-homogeneoa da eta enpresek prezioaren gaineko kontrol txikia dute.

Oligopolioa

Oligopolioan, enpresa gutxi daude, merkatu homogeneoa da, enpresek prezioetan eragin handia dute eta sarrera-hesiak daude. Oligopolioan ohikoak diren estrategiak honako hauek dira: aurrea hartzeko merkataritza-politikak, prezio-gerrak, prezioen lidergoa eta kolusioa.

Monopolioa

Monopolio baten ezaugarri nagusiak edo sorreraren arrazoiak honako hauek izan daitezke:

• Baliabide bat eskuratzeko esklusibotasuna izatea.
• Lege-eskubideak izatea (patenteak, lizentziak).
• Emandako zerbitzuaren ezaugarri bereziak.
• Kostu-abantailak (eskala-ekonomiak, adibidez).